Theo Nghị định 43/2017/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP), nhãn hàng hoá lưu thông tại Việt Nam luôn phải có ba nội dung: tên hàng hoá, tên và địa chỉ tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về hàng hoá, và xuất xứ. Ngoài ba thứ đó, mỗi nhóm hàng có thêm phần bắt buộc riêng: thực phẩm phải có định lượng, ngày sản xuất, hạn sử dụng, thành phần; đồ điện phải có thông số kỹ thuật; mỹ phẩm phải có số tiếp nhận phiếu công bố.
Nhãn phải viết bằng tiếng Việt. Hàng nhập khẩu còn nhãn gốc tiếng nước ngoài thì phải dán thêm nhãn phụ tiếng Việt trước khi đưa ra bán, không được che nội dung bắt buộc của nhãn gốc.
Đây là phần người làm hàng tự chế biến, người nhập hàng về bán online hay làm sai nhất, và cũng là lý do phổ biến khiến sản phẩm bị sàn gỡ hoặc bị lập biên bản khi quản lý thị trường kiểm tra. Văn bản về nhãn có thể được sửa đổi, nên khi in số lượng lớn, bạn đối chiếu lại bản hiện hành.
Ba nội dung bắt buộc với mọi loại hàng
Dù là gói kẹo hay cái quạt điện, nhãn phải thể hiện được:
- Tên hàng hoá: tên gọi cho biết bản chất sản phẩm, ví dụ "mứt gừng sấy dẻo" chứ không chỉ là tên thương mại như "Gừng Yêu". Tên thương mại được dùng kèm nhưng không thay tên hàng hoá.
- Tên và địa chỉ tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm: với hàng sản xuất trong nước là cơ sở sản xuất hoặc đơn vị đứng tên đưa ra thị trường; nếu thuê gia công thì ghi cả hai, kèm cụm từ thể hiện vai trò (sản xuất bởi, phân phối bởi). Hàng nhập khẩu ghi tên, địa chỉ tổ chức nhập khẩu.
- Xuất xứ hàng hoá: ghi "Sản xuất tại", "Chế tạo tại", "Nước sản xuất", "Xuất xứ" hoặc "Sản xuất bởi" kèm tên nước hoặc vùng lãnh thổ. Nghị định 111/2021 cho phép, khi chưa xác định được xuất xứ theo quy tắc, ghi nơi thực hiện công đoạn cuối cùng để hoàn thiện hàng hoá, ví dụ "lắp ráp tại Việt Nam", "đóng gói tại Việt Nam".
Nhãn gắn trên hàng hoá hoặc bao bì thương phẩm ở vị trí dễ thấy, dễ đọc, khi cầm hàng lên không phải tháo bao bì mới nhìn được. Hàng có kích thước quá nhỏ được phép ghi một phần nội dung trên tài liệu kèm theo, nhưng tên hàng và tên đơn vị chịu trách nhiệm vẫn phải nằm trên hàng.
Nội dung thêm theo từng nhóm hàng
Phụ lục của nghị định quy định nội dung bắt buộc riêng. Những nhóm người bán nhỏ hay gặp:
| Nhóm hàng | Phải ghi thêm |
|---|---|
| Thực phẩm bao gói sẵn | Định lượng, ngày sản xuất, hạn sử dụng, thành phần hoặc thành phần định lượng, thông tin cảnh báo (nếu có), hướng dẫn sử dụng và bảo quản |
| Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ | Như thực phẩm, cộng chữ "Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ", số giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố, đối tượng dùng, câu "Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh" |
| Mỹ phẩm | Thành phần, định lượng, hướng dẫn sử dụng (trừ khi đã rõ cách dùng), ngày sản xuất hoặc hạn sử dụng, số lô, số tiếp nhận phiếu công bố, cảnh báo nếu có |
| Đồ điện, điện tử | Thông số kỹ thuật chính, năm sản xuất, hướng dẫn sử dụng, cảnh báo an toàn; với hàng phải hợp quy thì có dấu hợp quy |
| Quần áo, hàng dệt may | Thành phần nguyên liệu (tỷ lệ sợi), cỡ số, hướng dẫn giặt và bảo quản, năm sản xuất nếu cần |
| Đồ chơi trẻ em | Thành phần, tuổi phù hợp, cảnh báo an toàn, hướng dẫn sử dụng, năm sản xuất, dấu hợp quy |
Hàng thuộc diện phải công bố hợp quy (đồ chơi, mũ bảo hiểm, một số thiết bị điện) phải có dấu hợp quy trên hàng hoặc bao bì trước khi bán. Thiếu dấu này là lỗi kép: vừa sai nhãn vừa chưa hoàn tất thủ tục chất lượng.
Ghi hạn dùng, ngày sản xuất và định lượng cho đúng
Ngày sản xuất và hạn sử dụng ghi theo thứ tự ngày, tháng, năm dương lịch, mỗi số gồm hai chữ số, năm có thể ghi bốn hoặc hai chữ số. Được dùng cụm "NSX" và "HSD" hoặc ghi đầy đủ. Hạn sử dụng có thể ghi dạng "sử dụng tốt nhất trước ngày", hoặc tính theo khoảng thời gian kể từ ngày sản xuất ("HSD: 6 tháng kể từ NSX") nếu ngày sản xuất đã in rõ. Ghi ở chỗ khác thì phải chỉ dẫn, ví dụ "NSX, HSD: xem dưới đáy hộp".
Định lượng ghi bằng đơn vị đo lường hợp pháp: khối lượng tịnh (g, kg), thể tích (ml, l), hoặc số đếm (viên, cái). Với hàng đóng gói sẵn, lượng thực tế không được thiếu quá mức sai số cho phép theo quy định đo lường; ghi 500 g mà cân ra 470 g là vi phạm dù khách không phàn nàn. Hàng ngâm trong chất lỏng như dưa muối, trái cây ngâm siro nên ghi cả khối lượng tịnh và khối lượng cái.
Thành phần liệt kê theo thứ tự khối lượng giảm dần. Thành phần được nhấn mạnh trên nhãn (ví dụ "mứt có 30% gừng", hình quả dâu to trên bao bì) thì phải ghi định lượng của thành phần đó. Phụ gia ghi tên nhóm kèm tên chất hoặc mã số quốc tế.
Hàng nhập khẩu và nhãn phụ
Nhãn gốc giữ nguyên. Nhãn gốc của nhà sản xuất nước ngoài không được tẩy, che những nội dung bắt buộc. Nhãn phụ dán ở vị trí khác hoặc dán sao cho không che các thông tin đó.
Nhãn phụ dịch đủ nội dung bắt buộc. Nhãn phụ tiếng Việt phải thể hiện các nội dung bắt buộc chưa có bằng tiếng Việt trên nhãn gốc, dịch đúng nghĩa, kèm tên, địa chỉ tổ chức nhập khẩu. Nội dung nhãn phụ không được mâu thuẫn với nhãn gốc.
Thời điểm dán. Hàng nhập khẩu được phép làm thủ tục thông quan với nhãn gốc, nhưng phải dán nhãn phụ trước khi đưa ra lưu thông. Hàng xách tay về bán lẻ cũng không ngoại lệ.
Hàng order bán online. Người nhận đặt hàng hộ cho từng khách mua để dùng cá nhân khác với người nhập về số lượng để bán sẵn. Đã chụp ảnh, đăng bán, để kho thì bạn là người đưa hàng ra thị trường và phải chịu trách nhiệm về nhãn phụ, nguồn gốc.
Giữ chứng từ. Hoá đơn, tờ khai hải quan hoặc hợp đồng mua hàng là bằng chứng nguồn gốc khi bị kiểm tra; hàng có nhãn phụ đẹp mà không có chứng từ vẫn có thể bị coi là hàng không rõ nguồn gốc.
Hàng tự làm: một chiếc nhãn tối giản mà vẫn đúng luật
Nhãn không cần in offset đẹp. Một tem in nhiệt dán lên hũ mứt vẫn hợp lệ nếu đủ nội dung. Với thực phẩm tự làm đóng gói, một nhãn tối thiểu nên có: tên hàng hoá (mứt dâu tây sấy dẻo), thành phần theo thứ tự (dâu tây, đường, nước cốt chanh), khối lượng tịnh, ngày sản xuất, hạn sử dụng, hướng dẫn bảo quản (ngăn mát tủ lạnh sau khi mở, dùng trong năm ngày), tên và địa chỉ hộ kinh doanh, xuất xứ Việt Nam.
Nếu sản phẩm có thành phần dễ gây dị ứng như đậu phộng, hạt điều, sữa, trứng, tôm, lúa mì, nên ghi rõ, vì đây là thông tin người mua thật sự đọc và có thể nằm trong nhóm cảnh báo bắt buộc theo hướng dẫn của ngành y tế. Hạn sử dụng phải dựa trên thử nghiệm hoặc kinh nghiệm bảo quản thực tế, không chép hạn của sản phẩm công nghiệp tương tự.
Nội dung nhãn phải khớp bản tự công bố sản phẩm. Khi đổi công thức, in lại nhãn và làm lại công bố cùng lúc, đừng dùng nốt nhãn cũ cho mẻ hàng mới.
Lỗi nhãn hay khiến hàng bị gỡ hoặc bị phạt
Theo các đợt kiểm tra hay được đưa tin, lỗi lặp lại nhiều nhất là:
- Thiếu tên, địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm, chỉ có tên thương hiệu và số điện thoại đặt hàng.
- Không có ngày sản xuất hoặc hạn dùng, hoặc dán tem hạn dùng mới đè lên tem cũ.
- Hàng nhập không có nhãn phụ tiếng Việt, hoặc nhãn phụ chỉ có tên sản phẩm.
- Ghi xuất xứ mập mờ, ví dụ hàng nhập về chỉ đóng gói lại mà ghi "sản xuất tại Việt Nam".
- Câu công dụng vượt phạm vi cho phép: thực phẩm ghi "chữa", "trị", "đặc trị".
- Định lượng thực tế thiếu so với số ghi trên nhãn.
- Ảnh sản phẩm trên sàn khác nhãn thực tế giao cho khách, bị người mua báo cáo.
Mức phạt về nhãn được quy định trong nghị định xử phạt vi phạm hành chính về chất lượng sản phẩm, hàng hoá và đo lường, có thể kèm buộc thu hồi, tiêu huỷ hoặc ghi nhãn lại. Kiểm lại một lô nhãn trước khi in hàng nghìn tem rẻ hơn rất nhiều so với tiền phạt và thu hồi.
Câu hỏi thường gặp
Hàng tự làm bán ở chợ có phải dán nhãn không?
Thực phẩm bán rời, chưa bao gói, cân trực tiếp cho người mua thì không bắt buộc nhãn như hàng bao gói sẵn, nhưng vẫn phải rõ nguồn gốc. Khi bạn đóng túi, đóng hũ sẵn để bán, đó là hàng bao gói sẵn và phải có nhãn đủ nội dung.
Nhãn có được ghi thêm tiếng Anh không?
Được. Nhãn có thể có thêm ngôn ngữ khác, với điều kiện nội dung bắt buộc có bằng tiếng Việt và chữ nước ngoài không to hơn chữ tiếng Việt. Một số thông tin như tên quốc tế của chất, tên khoa học được ghi bằng chữ Latinh.
Có bắt buộc in mã vạch trên sản phẩm không?
Mã vạch không nằm trong nội dung bắt buộc của nhãn theo nghị định về nhãn hàng hoá. Tuy vậy, siêu thị, chuỗi cửa hàng thường yêu cầu mã vạch để nhập hàng; khi đăng ký mã, bạn phải dùng mã được cấp hợp pháp, không lấy mã của sản phẩm khác.
Ghi "Made in Vietnam" có thay cho "Sản xuất tại Việt Nam" được không?
Xuất xứ phải thể hiện được bằng tiếng Việt trên nhãn hàng lưu thông trong nước; có thể ghi thêm tiếng Anh. Với hàng xuất khẩu, nhãn theo yêu cầu của nước nhập khẩu, nhưng nếu quay lại bán trong nước thì phải đáp ứng quy định nhãn Việt Nam.
Sản phẩm nhỏ như gói gia vị 10 g ghi nhãn thế nào?
Hàng có diện tích nhãn quá nhỏ được phép ghi một số nội dung trên bao bì ngoài hoặc tài liệu kèm theo, nhưng tên hàng hoá, tên đơn vị chịu trách nhiệm, định lượng và hạn sử dụng thường vẫn phải có trên chính gói nhỏ. Nên in chữ nhỏ mà rõ hơn là bỏ nội dung.
Đổi bao bì có phải làm lại hồ sơ gì không?
Nếu chỉ đổi thiết kế mà nội dung nhãn và sản phẩm giữ nguyên thì không cần làm lại công bố. Nếu đổi thành phần, định lượng, công dụng hay chất liệu bao bì tiếp xúc thực phẩm thì phải cập nhật hồ sơ công bố trước khi dùng nhãn mới.
