Giảm trừ gia cảnh là số tiền được trừ khỏi thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công và kinh doanh trước khi tính thuế thu nhập cá nhân. Có hai phần: giảm trừ cho bản thân người nộp thuế, ai cũng được hưởng, và giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc như con nhỏ, cha mẹ hết tuổi lao động, nhưng chỉ khi đã đăng ký.
Theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, từ kỳ tính thuế năm 2026 mức giảm trừ cho bản thân là 15,5 triệu đồng mỗi tháng và cho mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng mỗi tháng, thay cho mức 11 triệu và 4,4 triệu áp dụng từ giữa năm 2020 đến hết năm 2025. Mức này có thể được điều chỉnh tiếp khi giá cả biến động, nên mỗi năm bạn nên kiểm lại thông báo của cơ quan thuế.
Đăng ký người phụ thuộc là cách hợp pháp, đơn giản nhất để giảm thuế cho người có thu nhập trung bình. Nhiều người nuôi con, nuôi cha mẹ thật nhưng chưa bao giờ đăng ký, tức là đang nộp thuế nhiều hơn mức phải nộp.
Ai được tính là người phụ thuộc
Quy định lâu nay chia người phụ thuộc thành mấy nhóm dưới đây. Điều kiện thu nhập của người phụ thuộc được tính bình quân tháng trong năm, từ mọi nguồn; ngưỡng cụ thể nên kiểm theo văn bản hiện hành vì có thể thay đổi cùng luật mới:
| Nhóm | Điều kiện thường áp dụng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Con dưới 18 tuổi | Không cần điều kiện thu nhập | Gồm con đẻ, con nuôi hợp pháp, con riêng của vợ hoặc chồng |
| Con từ 18 tuổi bị khuyết tật, không có khả năng lao động | Thu nhập bình quân tháng không vượt ngưỡng quy định | Cần giấy xác nhận khuyết tật |
| Con đang học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề | Không có thu nhập hoặc thu nhập dưới ngưỡng | Kể cả học ở nước ngoài; cần giấy xác nhận của trường |
| Cha mẹ, cha mẹ vợ hoặc chồng, vợ hoặc chồng | Ngoài tuổi lao động, hoặc trong tuổi lao động nhưng khuyết tật không có khả năng lao động; thu nhập dưới ngưỡng | Lương hưu cũng tính là thu nhập |
| Ông bà, anh chị em, cháu ruột, cô dì chú bác không nơi nương tựa | Người nộp thuế đang trực tiếp nuôi dưỡng; đáp ứng điều kiện tuổi, thu nhập như trên | Cần thêm giấy tờ chứng minh trách nhiệm nuôi dưỡng |
Một người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ cho một người nộp thuế trong cùng một thời gian. Hai vợ chồng có hai con thì có thể mỗi người đăng ký một con, hoặc một người đăng ký cả hai; không được cả hai cùng đăng ký một đứa.
Ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc lâu nay là 1 triệu đồng mỗi tháng. Bố mẹ có lương hưu cao hơn mức này thì không đăng ký được, dù bạn vẫn đang chu cấp.
Tuổi lao động được xác định theo quy định của Bộ luật Lao động và đang tăng dần theo lộ trình, nên mốc “ngoài tuổi lao động” của cha mẹ mỗi năm một khác. Nếu cha mẹ vừa nghỉ hưu, hãy kiểm năm sinh với lộ trình tuổi nghỉ hưu trước khi đăng ký.
Hồ sơ chứng minh cho từng trường hợp
Con dưới 18 tuổi. Bản chụp giấy khai sinh, hoặc thẻ căn cước của con nếu đã có. Con nuôi cần quyết định công nhận việc nuôi con nuôi.
Con đang đi học sau 18 tuổi. Giấy khai sinh và giấy xác nhận của trường, hoặc thẻ sinh viên còn hạn kèm giấy tờ chứng minh đang theo học. Năm nào con còn học thì năm đó giữ giấy xác nhận.
Cha mẹ ruột. Giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ con, thường là giấy khai sinh của chính người nộp thuế. Với cha mẹ vợ hoặc chồng, cần thêm giấy chứng nhận kết hôn.
Vợ hoặc chồng không có thu nhập. Giấy chứng nhận kết hôn; nếu trong tuổi lao động thì cần thêm giấy xác nhận khuyết tật, không có khả năng lao động.
Người khác mình trực tiếp nuôi dưỡng. Giấy tờ chứng minh quan hệ như giấy khai sinh các đời, xác nhận của Uỷ ban nhân dân cấp xã về việc người đó sống cùng và được bạn nuôi dưỡng, theo mẫu hướng dẫn.
Mã số thuế của người phụ thuộc. Từ giữa năm 2025, số định danh cá nhân 12 số được dùng thay mã số thuế. Con nhỏ chưa có căn cước vẫn có số định danh in trên giấy khai sinh hoặc tra trong VNeID của cha mẹ.
Đăng ký qua công ty hay tự đăng ký
Nếu bạn đang đi làm có lương, cách nhanh nhất là đăng ký qua công ty. Trình tự thường gặp:
- Điền mẫu đăng ký người phụ thuộc theo mẫu 07/ĐK-NPT-TNCN hoặc mẫu công ty cung cấp: họ tên, ngày sinh, số định danh, quan hệ, thời điểm bắt đầu tính giảm trừ.
- Nộp kèm giấy tờ chứng minh cho phòng nhân sự hoặc kế toán. Bản chụp là đủ trong đa số trường hợp, bản gốc bạn tự giữ.
- Công ty tổng hợp và gửi cơ quan thuế, đồng thời bắt đầu trừ khi tính thuế hằng tháng cho bạn.
- Kiểm phiếu lương tháng sau xem dòng giảm trừ người phụ thuộc đã có chưa và số thuế đã giảm chưa.
- Tra cứu trên cổng thuế điện tử: mục thông tin người phụ thuộc hiển thị danh sách đã đăng ký, giúp bạn chắc mình không trùng với người khác.
Nếu không qua công ty, chẳng hạn bạn là người kinh doanh, cộng tác viên hoặc công ty không làm giúp, bạn tự đăng ký với cơ quan thuế quản lý nơi cư trú hoặc qua cổng thuế điện tử, rồi khai giảm trừ khi quyết toán.
Về thời điểm: con và người phụ thuộc phổ biến có thể đăng ký bất cứ lúc nào, giảm trừ tính từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng; đăng ký muộn thì phần tháng chưa được trừ sẽ được tính lại khi quyết toán. Riêng nhóm người khác mà bạn trực tiếp nuôi dưỡng, quy định lâu nay yêu cầu đăng ký chậm nhất ngày 31 tháng 12 của năm tính thuế, quá hạn thì mất giảm trừ năm đó.
Ví dụ tính trước và sau khi đăng ký
Lấy ví dụ chị Lan có lương 25 triệu đồng mỗi tháng, đóng bảo hiểm bắt buộc phần người lao động 10,5% trên chính mức lương này, tức 2,625 triệu đồng. Thu nhập còn lại sau bảo hiểm là 22,375 triệu đồng. Năm 2026, giảm trừ bản thân 15,5 triệu đồng, thu nhập tính thuế còn 6,875 triệu đồng, thuộc bậc 1 thuế suất 5%. Thuế mỗi tháng khoảng 343.750 đồng, cả năm khoảng 4,1 triệu đồng.
Chị Lan có một con 6 tuổi chưa đăng ký. Sau khi đăng ký, thu nhập tính thuế còn 22,375 − 15,5 − 6,2 = 0,675 triệu đồng, thuế mỗi tháng khoảng 33.750 đồng. Cả năm chị tiết kiệm khoảng 3,7 triệu đồng chỉ bằng một tờ đăng ký và bản chụp giấy khai sinh. Nếu chị đăng ký thêm mẹ đẻ đã nghỉ hưu nhưng không có lương hưu, thu nhập tính thuế xuống dưới 0, chị không phải nộp thuế từ tiền lương nữa.
Ví dụ này làm tròn và giả định không có phụ cấp được miễn, không có thu nhập khác. Với lương cao hơn, phần tiết kiệm từ mỗi người phụ thuộc còn lớn hơn, vì 6,2 triệu được trừ ở bậc thuế cao nhất mà bạn đang chịu. Người đang ở bậc 20% tiết kiệm khoảng 1,24 triệu đồng mỗi tháng cho mỗi người phụ thuộc.
Những nhầm lẫn hay gặp
Đa số rắc rối về giảm trừ gia cảnh đến từ hiểu sai chứ không phải từ thủ tục. Một số điểm hay nhầm:
- Nghĩ giảm trừ là được hoàn tiền mặt. Giảm trừ chỉ làm giảm thu nhập tính thuế; người có thu nhập thấp vốn đã không nộp thuế thì đăng ký cũng không nhận thêm đồng nào.
- Đăng ký cha mẹ còn lương hưu. Lương hưu là thu nhập; vượt ngưỡng thì cha mẹ không đủ điều kiện, bị phát hiện khi quyết toán sẽ phải nộp lại phần thuế đã được giảm.
- Quên cắt giảm trừ khi con đi làm. Con đã tốt nghiệp, có lương thì không còn là người phụ thuộc. Báo công ty dừng giảm trừ từ tháng đó.
- Vợ chồng ly hôn cùng đăng ký con. Chỉ một người được tính, thường là người trực tiếp nuôi hoặc theo thoả thuận.
- Chuyển việc mà không đăng ký lại. Công ty mới không tự biết bạn có người phụ thuộc. Nộp lại mẫu đăng ký hoặc thông báo thay đổi nơi trả thu nhập.
- Nghĩ phải chung hộ khẩu. Không cần sống chung hay cùng nơi cư trú với cha mẹ; điều kiện là quan hệ và thu nhập, trừ nhóm người khác cần chứng minh nuôi dưỡng.
Câu hỏi thường gặp
Mức giảm trừ gia cảnh năm 2026 là bao nhiêu?
Theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, từ kỳ tính thuế năm 2026 mức giảm trừ cho bản thân là 15,5 triệu đồng mỗi tháng, cho mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng mỗi tháng. Năm 2025 trở về trước dùng mức 11 triệu và 4,4 triệu.
Có giới hạn số người phụ thuộc không?
Không giới hạn số lượng. Miễn mỗi người đáp ứng điều kiện và chưa được người nộp thuế khác đăng ký, bạn có thể đăng ký nhiều con, cả cha mẹ hai bên. Tuy nhiên tổng giảm trừ chỉ làm thu nhập tính thuế về 0, không âm.
Con sinh tháng 10 thì được giảm trừ từ tháng nào?
Thường được tính từ tháng con sinh ra, tức tháng 10, nếu bạn đăng ký. Đăng ký muộn sang năm sau thì phần các tháng chưa trừ vẫn có thể được tính lại khi quyết toán năm đó, miễn có giấy tờ chứng minh.
Người phụ thuộc có cần mã số thuế riêng không?
Từ giữa năm 2025, số định danh cá nhân dùng thay mã số thuế, nên bạn chỉ cần kê đúng số định danh 12 số của người phụ thuộc. Con nhỏ chưa làm căn cước vẫn có số định danh trên giấy khai sinh hoặc trong VNeID.
Cha mẹ đang làm nông, không có lương, có đăng ký được không?
Được, nếu cha mẹ đã ngoài tuổi lao động hoặc trong tuổi lao động nhưng không có khả năng lao động, và thu nhập bình quân tháng không vượt ngưỡng. Thu nhập từ trồng trọt, chăn nuôi nhỏ của hộ gia đình cũng có thể bị xét, nên khai trung thực.
Đăng ký sai người phụ thuộc thì xử lý thế nào?
Báo công ty hoặc cơ quan thuế để dừng giảm trừ từ tháng không còn đủ điều kiện. Khi quyết toán, phần thuế thiếu do giảm trừ sai phải nộp bổ sung. Tự phát hiện và khai bổ sung sớm thì nhẹ hơn nhiều so với để cơ quan thuế phát hiện.
