Hang Sơn Đoòng nằm trong Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, nay thuộc tỉnh Quảng Trị (trước thuộc Quảng Bình). Đây là hang động có lòng hang lớn nhất thế giới được biết đến: có đoạn trần cao hơn 200 m, rộng khoảng 150 m, đủ chỗ cho một khu phố với các toà nhà 40 tầng. Thể tích hang được ước tính khoảng 38,5 triệu m³.
Sơn Đoòng chỉ được giới khoa học biết đến từ năm 2009 và mở cho khách du lịch từ năm 2013, với số lượng giới hạn khoảng một nghìn người mỗi năm. Bên trong có những thứ khó tin ở một hang động: rừng cây cao vài chục mét mọc dưới hố sụt, sông ngầm chảy xiết, mây hình thành ngay trong lòng hang. Bài này tổng hợp những gì đã được khảo sát, cùng cách để một người bình thường có thể đặt chân vào.
Ai đã tìm ra hang Sơn Đoòng
Người đầu tiên tìm thấy cửa hang là ông Hồ Khanh, một người dân địa phương thường vào rừng lấy trầm và gỗ. Khoảng đầu những năm 1990, trong một lần trú mưa, ông phát hiện một cửa hang có gió lạnh thổi ra và tiếng nước chảy ầm ầm bên trong. Ông không dám vào sâu, và về sau cũng không tìm lại được vị trí cửa hang giữa rừng rậm trong nhiều năm.
Từ đầu những năm 1990, Hội Nghiên cứu Hang động Hoàng gia Anh, do ông Howard Limbert dẫn đầu, đã phối hợp với các nhà khoa học Việt Nam khảo sát hàng trăm hang trong vùng Phong Nha – Kẻ Bàng. Năm 2008, ông Hồ Khanh tìm lại được cửa hang và dẫn đoàn tới vào năm 2009. Đoàn khảo sát đi sâu vào hang, tới chân một bức tường đá canxit dựng đứng cao khoảng 90 m thì phải dừng lại; họ đặt tên cho nó là "Bức tường Việt Nam".
Năm 2010, đoàn quay lại với dụng cụ leo vách, vượt qua bức tường và xác định được lối ra phía bên kia, đo đạc toàn bộ hang. Kết quả công bố khiến giới hang động thế giới bất ngờ: Sơn Đoòng có lòng hang lớn hơn hang Deer ở Malaysia, vốn giữ danh hiệu này trước đó. Tên "Sơn Đoòng" được hiểu là hang núi có dòng sông chảy qua.
Sơn Đoòng qua các con số
Các số liệu dưới đây lấy từ các đợt khảo sát của đoàn thám hiểm Anh và Việt Nam; một số giá trị được làm tròn và có thể được cập nhật sau các đợt đo mới:
| Hạng mục | Số liệu khoảng | Dễ hình dung |
|---|---|---|
| Chiều dài hang chính | khoảng 5 km (cả hệ thống nối với hang khác dài hơn) | Đi bộ trong hang mất nhiều ngày vì địa hình đá và nước |
| Chiều cao trần lớn nhất | trên 200 m | Cao hơn toà nhà 60 tầng |
| Chiều rộng lớn nhất | khoảng 150 m | Gần bằng chiều dài một sân bóng đá rưỡi |
| Thể tích | khoảng 38,5 triệu m³ | Lòng hang lớn nhất thế giới được biết |
| Bức tường Việt Nam | cao khoảng 90 m | Phải dùng dây và kỹ thuật leo vách để vượt |
| Tuổi hang | khoảng 2–5 triệu năm | Do sông ngầm bào mòn khối đá vôi |
Một khám phá năm 2019 của các thợ lặn hang động cho thấy Sơn Đoòng thông với hang Thung bên cạnh qua một đường nước ngầm. Nếu tính cả phần này, hệ thống hang dài thêm đáng kể và thể tích tổng còn lớn hơn số liệu ban đầu.
Bên trong hang có gì đặc biệt
Hai hố sụt và rừng trong lòng hang. Ở hai chỗ trần hang bị sụt, ánh sáng mặt trời rọi xuống lòng hang. Dưới hố sụt thứ hai, một khu rừng nguyên sinh mọc lên với cây cao tới khoảng 30 m, có khỉ, chim, côn trùng sinh sống. Đoàn khảo sát đặt tên khu rừng là "Vườn Edam". Đứng trong rừng, nhìn lên thấy bầu trời qua miệng hố, cảm giác như ở dưới đáy một chiếc giếng khổng lồ.
Mây hình thành ngay trong hang. Không khí bên trong mát hơn và có độ ẩm khác bên ngoài. Ở các cửa hố sụt, khi hai khối khí gặp nhau, hơi nước ngưng lại thành mây, lơ lửng giữa lòng hang, đặc biệt rõ vào buổi sáng.
Măng đá cao như toà nhà. Trong hang có những khối măng đá cao tới khoảng 70–80 m, thuộc loại cao nhất thế giới. Một khối có hình như bàn tay chó được đoàn khảo sát đặt tên vui là "Tay chó".
Ngọc động. Trong các vũng nước nông có những viên ngọc động, tức những viên canxit tròn hình thành khi giọt nước nhỏ liên tục làm hạt cát lăn và được bọc từng lớp. Một số viên ở Sơn Đoòng to bằng quả bóng chày.
Sông ngầm chảy xiết. Sông Rào Thương chảy qua hang và là thứ đã khoét nên lòng hang qua hàng triệu năm. Mùa mưa, nước dâng rất nhanh và chảy dữ, làm nhiều đoạn không thể đi qua, nên hang chỉ mở cửa cho khách vào mùa khô.
Làm sao để được vào thăm hang Sơn Đoòng
Sơn Đoòng không phải điểm tham quan có thể mua vé tại chỗ. Hang chỉ được khai thác bằng tour thám hiểm do một đơn vị được cấp phép tổ chức, theo quy định bảo tồn của vườn quốc gia. Quy trình thường gặp:
- Xem lịch mở bán trên trang chính thức của đơn vị khai thác. Mỗi năm hang chỉ mở trong mùa khô, khoảng từ tháng 2 tới tháng 8, và tổng số khách bị giới hạn khoảng một nghìn người. Suất đi thường được đặt trước nhiều tháng.
- Chuẩn bị chi phí lớn: giá tour ở mức vài nghìn USD, tức nhiều chục triệu đồng mỗi người, đã gồm người dẫn, người khuân vác, ăn ngủ trong hang và thiết bị an toàn. Kiểm tra giá và điều khoản huỷ trên trang chính thức vì có thể thay đổi theo năm.
- Đáp ứng yêu cầu thể lực: một tour kéo dài khoảng 4 ngày 3 đêm, mỗi ngày đi bộ, leo trèo trên đá, lội suối nhiều giờ. Thông thường khách phải điền bảng khai sức khoẻ, có kinh nghiệm đi bộ đường dài, và có thể được yêu cầu chứng minh khả năng qua một tour hang ngắn hơn.
- Tập luyện trước khoảng 2–3 tháng: đi bộ đường dốc mang ba lô 5–8 kg, leo cầu thang, tập sức bền chân và thăng bằng.
- Đi tour: ngày đầu băng rừng, lội suối tới hang Én, hang lớn thứ ba thế giới, cắm trại bên trong. Các ngày sau vào Sơn Đoòng, cắm trại ở các bãi trong hang, qua hố sụt, cuối cùng leo Bức tường Việt Nam bằng dây để ra cửa sau.
- Tôn trọng quy định bảo tồn: không chạm vào thạch nhũ, không lấy ngọc động hay đá, mang toàn bộ rác ra ngoài, kể cả chất thải cá nhân theo hướng dẫn của đoàn.
Nếu chưa đủ điều kiện, bạn vẫn có thể trải nghiệm hang động ở Phong Nha – Kẻ Bàng qua các tour ngắn hơn: động Phong Nha, động Thiên Đường dễ đi cho cả gia đình; tour hang Én hai ngày một đêm, hay các tour một ngày vào hang Tú Làn, hang Va dành cho người có thể lực khá.
Sơn Đoòng đặt cạnh những hang động nổi tiếng khác
Mỗi hang động lớn trên thế giới giữ một loại kỷ lục khác nhau, nên khi đọc tin "hang lớn nhất" bạn nên xem đang so theo tiêu chí nào:
- Hang Deer (Malaysia): nằm trong Vườn quốc gia Gunung Mulu trên đảo Borneo, từng được coi là có lòng hang lớn nhất trước khi Sơn Đoòng được khảo sát. Hàng triệu con dơi bay ra khỏi hang mỗi chiều tối.
- Buồng Sarawak (Malaysia): cũng ở Mulu, là một trong những khoang hang đơn lẻ lớn nhất thế giới tính theo diện tích nền, đủ rộng cho nhiều chiếc máy bay chở khách đậu cạnh nhau.
- Hệ thống hang Mammoth (Mỹ): dài nhất thế giới, với hơn 600 km đường hầm đã được lập bản đồ, và con số này vẫn tăng sau mỗi đợt khảo sát.
- Các hang sâu nhất: nằm ở dãy Kavkaz, có hang sâu hơn 2.200 m tính từ cửa tới điểm thấp nhất, phải mất nhiều tuần mới xuống tới đáy.
- Hang Én (Việt Nam): ngay cạnh Sơn Đoòng, được xếp vào nhóm những hang có lòng hang lớn nhất thế giới.
Điều đáng chú ý là nhiều hang trong số này mới được khảo sát kỹ trong vài chục năm gần đây. Các nhà thám hiểm tin rằng vùng karst ở Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam và Lào, còn nhiều hang lớn chưa được biết tới.
Vì sao Sơn Đoòng được bảo vệ nghiêm ngặt
Hệ sinh thái trong hang rất mong manh. Thạch nhũ và măng đá thường chỉ lớn thêm vài milimét tới vài centimét mỗi thế kỷ tuỳ lượng nước nhỏ giọt, nên một vết vỡ do người chạm vào có thể mất hàng nghìn năm để hồi phục, hoặc không bao giờ hồi phục. Rừng dưới hố sụt là quần thể sống biệt lập, có thể có những loài côn trùng và thực vật chưa được mô tả.
Vùng Phong Nha – Kẻ Bàng được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới năm 2003 nhờ giá trị địa chất, địa mạo, và được mở rộng công nhận năm 2015 về đa dạng sinh học. Khối đá vôi ở đây hình thành từ khoảng 400 triệu năm trước, là một trong những vùng karst cổ nhất và lớn nhất châu Á, với hàng trăm hang động đã được khảo sát và có lẽ còn nhiều hang chưa ai biết.
Từng có các đề xuất xây cáp treo vào khu vực hang, gây tranh luận lớn trong dư luận và giới khoa học. Cách khai thác hiện tại, giới hạn số khách và đi bộ hoàn toàn, được nhiều chuyên gia bảo tồn đánh giá là phù hợp với một hang động đặc biệt như Sơn Đoòng. Nó cũng tạo việc làm cho người dân địa phương làm người khuân vác, đầu bếp và dẫn đường, trong đó có cả ông Hồ Khanh.
Câu hỏi thường gặp
Hang Sơn Đoòng ở tỉnh nào?
Hang nằm trong Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, thuộc tỉnh Quảng Trị theo địa giới hành chính mới từ 1/7/2025; trước đó khu vực này thuộc tỉnh Quảng Bình. Điểm xuất phát của các tour thường là khu vực Phong Nha, cách Đồng Hới khoảng 50 km.
Sơn Đoòng có phải hang động lớn nhất thế giới không?
Sơn Đoòng là hang có lòng hang, tức đường hầm, lớn nhất được biết đến về chiều cao, chiều rộng và thể tích của đoạn hang chính. Một số hang khác giữ kỷ lục khác, như hệ thống hang Mammoth ở Mỹ dài nhất thế giới với hơn 600 km đường hầm đã khảo sát.
Đi tour Sơn Đoòng mất bao lâu?
Tour tiêu chuẩn kéo dài khoảng 4 ngày 3 đêm, gồm băng rừng, lội suối, qua hang Én và cắm trại trong lòng Sơn Đoòng. Trước đó khách thường đến Phong Nha từ hôm trước để nghe hướng dẫn và kiểm tra trang bị.
Trẻ em hay người lớn tuổi có đi Sơn Đoòng được không?
Đơn vị khai thác thường đặt giới hạn độ tuổi tối thiểu và yêu cầu sức khoẻ tốt cho mọi khách, vì hành trình dài, leo dây và lội nước. Người lớn tuổi có thể lực tốt vẫn từng tham gia. Nên đọc kỹ điều kiện trên trang chính thức và hỏi ý kiến bác sĩ nếu có bệnh nền.
Hang Én có gì khác Sơn Đoòng?
Hang Én là hang lớn thứ ba thế giới, nằm trên đường tới Sơn Đoòng, nổi tiếng với hàng nghìn con chim én làm tổ và cửa hang lớn đón ánh sáng. Có tour riêng hai ngày một đêm vào hang Én, ít đòi hỏi thể lực hơn và dễ đặt chỗ hơn Sơn Đoòng.
Mùa nào đi Phong Nha đẹp nhất?
Từ khoảng tháng 3 tới tháng 8 là mùa khô, nhiều tour hang động mở cửa, sông suối trong xanh. Từ tháng 9 tới tháng 12 là mùa mưa lũ ở miền Trung, nhiều hang đóng cửa vì nước dâng, và một số tuyến đường có thể bị ngập.
