Toà nhà cao nhất thế giới hiện nay là Burj Khalifa ở Dubai, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), cao 828 m với 163 tầng sử dụng. Toà tháp khánh thành ngày 4/1/2010 và giữ ngôi số một kể từ đó, cao hơn toà xếp thứ hai là Merdeka 118 ở Kuala Lumpur (khoảng 679 m) gần 150 m.
Burj Khalifa không chỉ là toà nhà cao nhất mà còn là công trình do con người làm ra cao nhất từng đứng trên mặt đất. Nhưng ngôi vị này có thể sắp đổi chủ: toà tháp Jeddah ở Ả Rập Xê Út đang được xây tiếp với mục tiêu vượt mốc 1.000 m, dự kiến xong khoảng năm 2028. Bài này giải thích người ta đo chiều cao toà nhà thế nào, Burj Khalifa đứng vững ra sao giữa sa mạc gió cát, và những gì bạn cần biết nếu muốn lên đài quan sát.
Đo chiều cao một toà nhà: không đơn giản như ta nghĩ
Để so sánh công bằng, giới kiến trúc dùng chuẩn của Hội đồng Nhà cao tầng và Môi trường đô thị (CTBUH), một tổ chức quốc tế chuyên về nhà chọc trời. Theo chuẩn chính, chiều cao được đo từ mặt đất ở lối vào chính tới đỉnh kiến trúc của toà nhà, tính cả chóp nhọn là một phần thiết kế, nhưng không tính ăng-ten, cột cờ hay thiết bị có thể tháo lắp.
Cách đo này từng gây tranh cãi. Năm 1998, tháp đôi Petronas ở Malaysia được công nhận cao hơn tháp Sears ở Chicago nhờ hai chóp nhọn, dù tầng sử dụng cao nhất của Sears cao hơn. Từ đó CTBUH công bố thêm các hạng mục phụ như tầng có người sử dụng cao nhất, để người đọc biết toà nhà "cao thật" tới đâu.
Burj Khalifa đứng đầu ở gần như mọi tiêu chí. Tuy vậy, phần chóp thép trên cùng dài hơn 200 m không có không gian sử dụng; CTBUH gọi phần này là "chiều cao phô trương". Nếu bỏ chóp đi, toà nhà vẫn cao khoảng 585 m, cao hơn phần lớn các toà tháp trên thế giới tính cả chóp. Một tiêu chí khác là số tầng: 163 tầng của Burj Khalifa chưa tính các tầng kỹ thuật trong phần chóp.
Bí quyết kết cấu giúp Burj Khalifa đứng vững
Mặt bằng hình chữ Y. Nhìn từ trên xuống, toà tháp có ba cánh toả ra từ một lõi trung tâm hình lục giác, gợi cảm hứng từ hình dáng một loài hoa sa mạc. Ba cánh tựa vào nhau như kiềng ba chân, giúp toà nhà rất cứng và vẫn có nhiều cửa sổ nhìn ra ngoài cho căn hộ, văn phòng.
Thu nhỏ dần theo hình xoắn ốc. Càng lên cao, các cánh thụt vào từng nấc theo chiều xoắn ốc, tổng cộng 27 lần thu nhỏ. Thiết kế này có tác dụng quan trọng: gió thổi qua mỗi tầng gặp một hình dạng khác nhau, nên các xoáy khí không kịp đồng bộ để làm toà nhà rung lắc. Thiết kế đã được thử nhiều vòng trong đường hầm gió.
Móng cọc sâu trong nền cát đá. Toà tháp đứng trên một bè móng bê tông cốt thép dày khoảng 3,7 m, đặt trên gần 200 cọc khoan nhồi dài khoảng 50 m. Nước ngầm ở Dubai rất mặn và ăn mòn, nên bê tông móng được pha chế đặc biệt và hệ thống chống ăn mòn bằng dòng điện được lắp đặt.
Đổ bê tông vào ban đêm, trộn đá lạnh. Mùa hè ở Dubai có thể trên 45 °C, bê tông đông kết quá nhanh sẽ yếu và nứt. Thợ thi công thường đổ bê tông vào ban đêm, dùng nước đá trộn vào hỗn hợp và bơm bê tông lên độ cao kỷ lục hơn 600 m.
Đỉnh tháp có thể lắc vài mét khi gió lớn. Mọi toà nhà chọc trời đều được thiết kế để đung đưa nhẹ thay vì cứng tuyệt đối. Với gió rất mạnh, đỉnh chóp có thể lệch khoảng 1,5–2 m, người ở các tầng sử dụng phía dưới gần như không cảm nhận được.
Những toà nhà cao nhất thế giới hiện nay
Danh sách dưới đây tính theo chiều cao kiến trúc chuẩn CTBUH, chỉ gồm những toà đã hoàn thành. Thứ tự có thể đổi khi các dự án mới khánh thành:
| Toà nhà | Thành phố | Chiều cao | Năm hoàn thành |
|---|---|---|---|
| Burj Khalifa | Dubai, UAE | 828 m | 2010 |
| Merdeka 118 | Kuala Lumpur, Malaysia | khoảng 679 m | 2023 |
| Tháp Thượng Hải | Thượng Hải, Trung Quốc | 632 m | 2015 |
| Tháp đồng hồ Abraj Al-Bait | Mecca, Ả Rập Xê Út | 601 m | 2012 |
| Trung tâm Tài chính Bình An | Thâm Quyến, Trung Quốc | 599 m | 2017 |
| Lotte World Tower | Seoul, Hàn Quốc | khoảng 555 m | 2017 |
| One World Trade Center | New York, Mỹ | 541 m | 2014 |
Ở Việt Nam, toà nhà cao nhất là Landmark 81 ở TP. Hồ Chí Minh, cao khoảng 461 m, hoàn thành năm 2018, nằm trong nhóm vài chục toà nhà cao nhất thế giới. Ở Hà Nội, Keangnam Landmark 72 cao khoảng 336 m từng giữ ngôi cao nhất nước trước khi Landmark 81 xuất hiện.
Những chuyện lạ chỉ có ở toà nhà cao 828 m
Chênh lệch nhiệt độ giữa chân và đỉnh tháp có thể tới khoảng 6 °C, vì càng lên cao không khí càng loãng và mát. Người ta cũng có thể ngắm hoàng hôn ở chân tháp, rồi đi thang máy lên tầng cao và ngắm Mặt Trời lặn thêm một lần nữa, vì ở độ cao đó đường chân trời lùi xa hơn.
Thang máy của toà nhà chạy với tốc độ khoảng 10 m mỗi giây, đưa khách từ tầng trệt lên đài quan sát tầng 124 trong khoảng một phút. Tai bạn có thể ù nhẹ do áp suất thay đổi nhanh, giống khi máy bay hạ cánh; nuốt nước bọt hoặc ngáp sẽ đỡ.
Mặt ngoài toà nhà được bọc bởi hơn 24.000 tấm kính phản quang, hợp kim nhôm và thép không gỉ, giúp giảm sức nóng mặt trời. Lau toàn bộ mặt kính là một công việc khổng lồ: đội thợ dùng các giàn treo trên ray, mất khoảng ba tới bốn tháng cho một lượt, và gần như lau liên tục quanh năm vì bụi cát sa mạc.
Lượng nước ngưng tụ từ hệ thống điều hoà, do không khí nóng ẩm gặp ống lạnh, được thu gom và dùng tưới cây cho khu công viên quanh tháp. Mỗi năm lượng nước tái sử dụng này lên tới hàng chục triệu lít.
Lên đài quan sát Burj Khalifa: chuẩn bị gì
Toà nhà có nhiều tầng quan sát cho khách. Khu phổ biến nhất ở tầng 124 và 125, cao khoảng 452–456 m; khu cao hơn ở tầng 148, khoảng 555 m, giá vé cao hơn và ít người hơn. Một số bước giúp chuyến tham quan suôn sẻ:
- Đặt vé trước trên kênh chính thức, vì giá vé đặt trước thường rẻ hơn mua tại quầy, và khung giờ đẹp nhanh hết chỗ.
- Chọn khung giờ: khoảng một giờ trước hoàng hôn là đắt nhất và đông nhất, nhưng bạn được thấy thành phố cả lúc ngày, lúc chiều tà và lúc lên đèn. Buổi sáng sớm trời thường trong hơn, ít bụi.
- Xem dự báo thời tiết và chỉ số bụi: những ngày có bão cát hay sương mù, tầm nhìn từ trên cao rất hạn chế, có khi chỉ thấy một màu trắng đục.
- Tới sớm ít nhất 30 phút: lối vào nằm trong trung tâm thương mại lớn ngay cạnh tháp, đi bộ tìm đường và qua kiểm tra an ninh mất thời gian.
- Mang ít đồ: túi lớn, đồ ăn và một số vật dụng có thể không được mang lên. Đọc kỹ quy định trên vé.
- Kết hợp xem đài phun nước nhạc nước ở hồ dưới chân tháp vào buổi tối, các suất diễn cách nhau khoảng nửa giờ và xem miễn phí từ bờ hồ.
Kiểm tra yêu cầu thị thực nhập cảnh UAE với cơ quan lãnh sự hoặc hãng bay trước chuyến đi, vì quy định có thể thay đổi. Dubai nóng nhất vào khoảng tháng 6 tới tháng 9; khoảng tháng 11 tới tháng 3 dễ chịu hơn cho việc dạo bộ ngoài trời.
Toà tháp nào sắp vượt Burj Khalifa
Ứng viên được nhắc tới nhiều nhất là tháp Jeddah ở thành phố Jeddah, Ả Rập Xê Út, được thiết kế để cao trên 1.000 m, trở thành toà nhà đầu tiên vượt mốc một kilômét. Dự án khởi công năm 2013, dừng từ năm 2018 khi phần kết cấu mới lên khoảng 60 tầng, rồi được xây tiếp từ tháng 1/2025. Theo các bản tin xây dựng, tới giữa năm 2026 toà tháp đã vượt mốc 100 tầng, mỗi tầng mới mất vài ngày. Chủ đầu tư nhắm hoàn thành khoảng năm 2028, nhưng siêu dự án thường trễ hẹn nên con số này chỉ nên xem là mục tiêu.
Xây cao hơn nữa gặp những giới hạn rất thực tế. Cáp thang máy bằng thép càng dài càng nặng, nên phải dùng cáp sợi carbon hoặc chia hành trình thành nhiều chặng đổi thang. Gió ở độ cao trên 800 m mạnh hơn nhiều so với mặt đất. Chi phí tăng rất nhanh theo chiều cao, trong khi phần diện tích dùng được ở các tầng trên cùng lại nhỏ dần.
Vì vậy nhiều chuyên gia cho rằng những toà tháp siêu cao chủ yếu là biểu tượng, giúp thành phố thu hút du lịch và đầu tư, hơn là lời giải cho bài toán chỗ ở hay văn phòng. Burj Khalifa là một ví dụ: toà tháp đã trở thành hình ảnh nhận diện của Dubai, kéo theo cả một khu đô thị mới quanh chân tháp.
Câu hỏi thường gặp
Burj Khalifa có bao nhiêu tầng?
Toà nhà có 163 tầng sử dụng trên mặt đất, cộng thêm các tầng hầm và các tầng kỹ thuật trong phần chóp. Bên trong gồm khách sạn, căn hộ, văn phòng, nhà hàng và các đài quan sát cho du khách ở tầng 124, 125 và 148.
Xây Burj Khalifa mất bao lâu?
Công trình khởi công đầu năm 2004, cất nóc phần kết cấu năm 2009 và khánh thành ngày 4/1/2010, tức khoảng sáu năm. Ở giai đoạn cao điểm, có hàng nghìn công nhân làm việc trên công trường, phần lớn đến từ các nước Nam Á.
Vì sao toà nhà tên là Burj Khalifa?
Trong tiếng Ả Rập, burj nghĩa là tháp. Khi xây dựng, công trình có tên Burj Dubai; tới lễ khánh thành thì được đổi tên theo tên của tổng thống UAE lúc đó, ông Khalifa bin Zayed Al Nahyan.
Toà nhà cao nhất Việt Nam là toà nào?
Đó là Landmark 81 ở TP. Hồ Chí Minh, cao khoảng 461 m, hoàn thành năm 2018. Toà nhà có đài quan sát ở các tầng trên cùng cho khách tham quan, nhìn toàn cảnh sông Sài Gòn và trung tâm thành phố.
Ở tầng cao nhất Burj Khalifa có bị say độ cao không?
Không. Độ cao khoảng 500–600 m chưa đủ làm không khí loãng tới mức gây say độ cao, vốn thường chỉ xuất hiện trên khoảng 2.500 m. Bên trong toà nhà cũng có hệ thống điều hoà và thông gió. Cảm giác ù tai khi đi thang máy nhanh là do thay đổi áp suất, sẽ hết sau ít phút.
Toà nhà chọc trời có bị đổ khi động đất không?
Các toà nhà siêu cao được thiết kế theo tiêu chuẩn chịu gió và động đất của nơi xây dựng, với lõi bê tông rất cứng và khả năng đung đưa để hấp thụ năng lượng. Dubai không nằm trong vùng động đất mạnh, nhưng Burj Khalifa vẫn được tính toán chịu được động đất ở mức nhất định.
