Với da mặt, nên chọn kem chống nắng phổ rộng, SPF từ 30 trở lên, PA+++ trở lên, thoa khoảng 1/4 thìa cà phê cho mặt (hoặc hai vạch dài bằng ngón tay cho mặt và cổ) khoảng 15 phút trước khi ra ngoài, và thoa lại sau mỗi hai tiếng khi ở ngoài trời, ngay sau khi bơi, đổ nhiều mồ hôi hoặc lau mặt. Thoa thiếu lượng hoặc chỉ thoa một lần buổi sáng là hai lý do phổ biến nhất khiến người dùng kem chống nắng vẫn sạm da.
Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới, chỉ số UV vào giữa trưa mùa hè thường ở mức rất cao đến cực cao, kể cả những ngày có mây mỏng. Hiểu đúng các con số trên vỏ hộp giúp bạn chọn đúng loại, thoa đúng cách, thay vì mua chai SPF 100 rồi thoa qua loa.
UVA và UVB: hai loại tia, hai kiểu tổn thương
Ánh nắng mặt trời chứa tia cực tím, trong đó hai loại chạm tới da là UVB và UVA. UVB có bước sóng ngắn, gây đỏ rát, cháy nắng, bong da, mạnh nhất vào khoảng 10 giờ sáng đến 3 giờ chiều và mạnh hơn vào mùa hè. Đây cũng là tác nhân chính liên quan đến ung thư da. UVA có bước sóng dài hơn, xuyên sâu tới lớp bì, ít gây rát tức thì nhưng âm thầm phá collagen, gây sạm, nám, nếp nhăn sớm.
Điểm quan trọng: UVA có mặt gần như đều đặn từ sáng tới chiều, quanh năm, đi xuyên qua mây và kính cửa sổ thông thường. Vì vậy người ngồi văn phòng cạnh cửa kính, người lái ô tô hằng ngày hay bị sạm má một bên là có thật. Kính chắn gió phía trước ô tô thường được xử lý chặn UVA tốt hơn kính cửa bên, nhưng mỗi xe một khác.
Ngoài tia cực tím, ánh sáng nhìn thấy năng lượng cao (ánh sáng xanh tím) từ mặt trời cũng góp phần làm nám đậm hơn ở làn da châu Á. Kem chống nắng có màu, chứa oxit sắt, che chắn được phần ánh sáng này tốt hơn loại trong suốt.
Đọc chỉ số SPF và PA trên vỏ hộp
Hai chỉ số đo hai thứ khác nhau. SPF chỉ nói về UVB, PA (hoặc dòng chữ phổ rộng) mới nói về UVA. Một chai SPF 50 nhưng không có PA hay ghi chú phổ rộng có thể chặn UVA kém.
| Chỉ số | Ý nghĩa | Ghi chú khi chọn |
|---|---|---|
| SPF 15 | Chặn khoảng 93% UVB khi thoa đủ lượng | Chỉ hợp khi ở trong nhà |
| SPF 30 | Chặn khoảng 97% UVB | Mức tối thiểu khuyên dùng hằng ngày |
| SPF 50 | Chặn khoảng 98% UVB | Hợp khi ra ngoài nhiều, đi biển, leo núi |
| PA+ đến PA++++ | Mức bảo vệ UVA tăng dần theo số dấu cộng | Nên chọn PA+++ trở lên với khí hậu Việt Nam |
| Phổ rộng (broad spectrum) | Đạt tiêu chuẩn chặn cả UVA lẫn UVB | Thường thấy trên sản phẩm theo chuẩn Mỹ |
| Chống nước 40 hoặc 80 phút | Giữ chỉ số SPF sau khoảng thời gian đó khi bơi, ra mồ hôi | Hết thời gian phải thoa lại |
Nhìn bảng sẽ thấy từ SPF 30 lên 50 chỉ thêm khoảng một phần trăm. Con số cao không thay được việc thoa đủ lượng và thoa lại. Một lớp SPF 50 thoa mỏng bằng nửa lượng cần có thể chỉ cho hiệu quả tương đương SPF thấp hơn nhiều.
Không có kem chống nắng nào "chống nước hoàn toàn" hay "giữ cả ngày". Những cách nói đó nếu có trên quảng cáo thì nên đọc với sự dè dặt.
Cách thoa kem chống nắng cho đủ lượng
Phần lớn hiệu quả của kem chống nắng phụ thuộc vào cách thoa. Quy trình gợi ý cho buổi sáng:
- Hoàn tất skincare: rửa mặt, serum, kem dưỡng. Chờ khoảng một phút cho kem dưỡng se lại.
- Lấy lượng kem chống nắng khoảng 1/4 thìa cà phê, hoặc bóp thành hai vạch dọc theo ngón trỏ và ngón giữa nếu thoa cả mặt và cổ.
- Chấm đều lên trán, hai má, mũi, cằm rồi tán nhẹ theo một chiều, không chà qua lại quá nhiều để lớp màng không bị mỏng chỗ dày chỗ.
- Đừng quên vùng hay bỏ sót: vành tai, sau gáy, chân tóc, hai bên cánh mũi, mí mắt trên (dùng loại dịu cho mắt), mu bàn tay.
- Chờ khoảng 15 phút trước khi ra nắng với kem chống nắng hoá học, để màng ổn định. Kem vật lý có tác dụng ngay nhưng vẫn nên chờ khô để trang điểm không bị trôi.
- Nếu thấy lượng này quá dày với da dầu, chia làm hai lớp mỏng, chờ lớp đầu khô rồi thoa lớp hai.
Với môi, dùng son dưỡng có chỉ số SPF. Môi rất dễ cháy nắng nhưng hay bị quên.
Thoa lại thế nào khi đã trang điểm hoặc đang ở ngoài đường
Mốc hai tiếng là cho người ở ngoài trời. Nếu bạn ngồi văn phòng xa cửa sổ, thoa một lần buổi sáng và thoa lại trước khi ra ngoài buổi trưa hoặc lúc tan làm là thực tế hơn. Còn đi biển, đi bộ đường dài, chạy xe máy giữa trưa thì giữ đúng nhịp hai tiếng.
Thấm dầu, mồ hôi trước khi thoa lại. Dùng khăn giấy hoặc giấy thấm dầu ấn nhẹ, không lau mạnh để khỏi trôi lớp trang điểm, rồi mới thêm kem chống nắng.
Đang trang điểm thì dùng dạng xịt hoặc phấn có SPF như lớp bổ sung. Xịt chống nắng cần xịt nhiều lượt, cách mặt khoảng 15 cm, nhắm mắt và nín thở. Phấn phủ có SPF tiện nhưng rất khó đạt đủ lượng, nên chỉ coi là lớp tăng cường, không thay kem buổi sáng.
Dặm kem chống nắng dạng thỏi. Dạng thỏi lăn trực tiếp lên da qua lớp trang điểm, tiện cho mũi, gò má, vành tai. Lăn qua lại vài lần mới đủ lớp.
Thoa lại sau khi bơi hoặc lau mặt. Dù ghi chống nước 80 phút, cứ lau khăn là kem trôi đi một phần. Lau xong là thoa lại.
Kem chống nắng vật lý hay hoá học: chọn sao cho hợp
Hai nhóm khác nhau ở màng lọc. Màng lọc khoáng (vật lý) gồm kẽm oxit, titan dioxit. Màng lọc hữu cơ (hoá học) hấp thụ tia UV rồi chuyển thành nhiệt. Nhiều sản phẩm hiện nay lai cả hai.
| Tiêu chí | Màng lọc khoáng (vật lý) | Màng lọc hữu cơ (hoá học) |
|---|---|---|
| Cảm giác trên da | Thường đặc hơn, có thể để lại vệt trắng | Mỏng, trong, dễ tán |
| Hợp với ai | Da nhạy cảm, da dễ đỏ, trẻ em, sau thủ thuật | Da dầu thích kết cấu nhẹ, người hay trang điểm |
| Kích ứng | Ít gây kích ứng | Một số màng lọc có thể gây cay mắt, châm chích ở người nhạy cảm |
| Thời điểm có tác dụng | Gần như ngay sau khi thoa | Nên chờ khoảng 15 phút |
Chọn loại nào không quan trọng bằng chọn loại bạn thích thoa mỗi ngày. Một kem chống nắng dễ chịu đến mức bạn không ngại thoa đủ lượng và thoa lại sẽ bảo vệ da tốt hơn một kem "xịn" nằm im trong túi.
Kem chống nắng là lớp bảo vệ, không phải áo giáp. Đội mũ rộng vành, đeo kính râm, mặc áo chống nắng có chỉ số UPF và tránh nắng gắt buổi trưa là những lớp bảo vệ bổ sung, đặc biệt khi chạy xe máy đường dài. Nếu có nốt ruồi thay đổi hình dạng, màu sắc, chảy máu hoặc vết loét không lành, hãy đi khám da liễu.
Những hiểu lầm hay gặp về kem chống nắng
"Da ngăm, da dầu thì không cần chống nắng." Da sẫm màu có nhiều melanin hơn nên ít bị cháy rát, nhưng vẫn sạm, vẫn nám, vẫn lão hoá do UVA. Thâm sau mụn ở da sẫm màu còn lâu mờ hơn khi gặp nắng. Da dầu chỉ cần chọn kết cấu hợp, không có lý do bỏ qua.
"Trời mưa, trời âm u thì nghỉ." Mây mỏng chỉ chặn được một phần tia UV. Những ngày âm u mùa hè, chỉ số UV vẫn có thể ở mức cao. Mây dày, mưa to thì tia giảm nhiều hơn, nhưng UVA vẫn còn.
"Thoa một lớp buổi sáng là đủ cả ngày." Mồ hôi, dầu, cọ xát khẩu trang, chạm tay lên mặt làm lớp kem mỏng dần. Sau vài tiếng ngoài trời, mức bảo vệ còn lại thấp hơn nhiều so với ban đầu.
"SPF 100 thì khỏi lo." Chỉ số rất cao dễ tạo cảm giác an toàn giả, khiến người dùng thoa ít và ở ngoài nắng lâu hơn. SPF 30 đến 50 thoa đủ lượng, thoa lại đúng lúc vẫn là lựa chọn hợp lý.
"Kem chống nắng làm thiếu vitamin D." Cơ thể chỉ cần thời gian ngắn tiếp xúc nắng nhẹ ở tay, chân để tổng hợp vitamin D, và trên thực tế hiếm ai thoa đủ kín khắp người. Nếu lo thiếu vitamin D, nên hỏi bác sĩ xét nghiệm thay vì bỏ chống nắng cho mặt.
"Kem chống nắng để dành năm sau vẫn dùng tốt." Màng lọc giảm hiệu quả theo thời gian và nhiệt độ. Hộp đã mở từ mùa hè năm ngoái, từng nằm trong cốp xe, tốt nhất thay mới.
Câu hỏi thường gặp
Ở trong nhà cả ngày có cần thoa kem chống nắng không?
Nếu bạn ngồi gần cửa sổ kính hoặc phòng có nhiều ánh sáng tự nhiên chiếu vào thì nên thoa, vì tia UVA đi xuyên qua kính. Nếu ở trong phòng kín, ít ánh sáng ngoài trời, có thể dùng chỉ số thấp hơn hoặc chỉ cần kem dưỡng có SPF.
Kem chống nắng có gây mụn không?
Một số kết cấu đặc, nhiều dầu có thể gây bí với da dầu mụn. Nên chọn loại dạng sữa lỏng, gel, ghi không gây bít tắc lỗ chân lông, và quan trọng là tẩy trang, rửa mặt sạch vào buổi tối. Nổi mụn thì đổi kết cấu khác thay vì bỏ chống nắng.
Kem dưỡng có SPF có thay được kem chống nắng không?
Về lý thuyết có, nếu chỉ số đủ cao và bạn thoa đủ lượng. Thực tế kem dưỡng thường được thoa mỏng hơn nhiều so với lượng cần cho chống nắng, nên khi ra ngoài trời nhiều vẫn nên dùng kem chống nắng riêng.
Kem chống nắng mở nắp rồi dùng được bao lâu?
Xem ký hiệu hũ mở nắp trên bao bì, thường là 6 hoặc 12 tháng, và hạn sử dụng in trên hộp. Kem để trong cốp xe máy hay chỗ nóng lâu ngày có thể giảm hiệu quả, tách lớp. Thấy đổi mùi, tách nước, vón cục thì bỏ.
Trẻ em dùng kem chống nắng thế nào?
Trẻ dưới 6 tháng tuổi nên được che nắng bằng mũ, quần áo, bóng râm thay vì kem. Trẻ lớn hơn có thể dùng kem chống nắng dành cho trẻ em, thường là màng lọc khoáng, thử trước một vùng nhỏ. Nếu da trẻ bị kích ứng, hỏi bác sĩ nhi hoặc da liễu.
Thoa kem chống nắng rồi có cần đội mũ, mặc áo chống nắng nữa không?
Nên có. Kem chống nắng giảm phần lớn tia UV nhưng không chặn hết, lại dễ trôi khi đổ mồ hôi. Mũ rộng vành, kính râm, áo dài tay và tránh nắng gắt buổi trưa giúp giảm lượng tia chạm da, nhất là khi bạn chạy xe máy giữa trưa.
