Chó con và mèo con thường bắt đầu tiêm phòng khi được 6–8 tuần tuổi, sau đó tiêm nhắc mỗi 3–4 tuần cho đến khi được khoảng 16 tuần tuổi, tổng cộng 2–4 mũi tuỳ tuổi lúc bắt đầu và loại vắc xin. Mũi phòng dại tiêm từ khoảng 12 tuần tuổi. Sau loạt mũi đầu, chó mèo cần tiêm nhắc lần đầu sau 6–12 tháng, rồi định kỳ theo chỉ định của bác sĩ thú y, phần lớn phòng khám ở Việt Nam đang hẹn nhắc hằng năm.
Lịch dưới đây là khung tham khảo phổ biến để bạn biết mình đang ở đâu, chuẩn bị gì và hỏi bác sĩ câu nào. Lịch thực tế có thể khác theo hãng vắc xin, sức khoẻ con vật, việc chó mèo mẹ đã tiêm hay chưa và tình hình dịch bệnh ở nơi bạn sống, nên bác sĩ thú y trực tiếp khám mới là người chốt lịch.
Vì sao chó mèo con phải tiêm nhiều mũi
Trong vài tuần đầu đời, chó mèo con được bảo vệ một phần nhờ kháng thể nhận từ sữa đầu của mẹ. Lượng kháng thể này giảm dần, nhưng trong lúc còn tồn tại nó lại "chặn" vắc xin, khiến mũi tiêm không tạo được miễn dịch. Thời điểm kháng thể mẹ hết ở mỗi con một khác, có con 8 tuần, có con tới 14–16 tuần. Không ai biết chính xác nên bác sĩ tiêm nhiều mũi cách nhau vài tuần, để bảo đảm có ít nhất một mũi rơi đúng lúc kháng thể mẹ đã xuống thấp.
Đây cũng là lý do mũi cuối của loạt đầu thường phải rơi vào khoảng 16 tuần tuổi hoặc muộn hơn, và vì sao một chú chó con mới tiêm một mũi chưa thể coi là đã được bảo vệ. Giai đoạn chuyển tiếp này là lúc chó con dễ nhiễm parvo và care nhất, hai bệnh có tỉ lệ tử vong cao ở chó chưa có miễn dịch.
Mũi nhắc sau đó giúp duy trì miễn dịch. Một số vắc xin cốt lõi có thời gian bảo hộ dài hơn một năm, nên ở một số nước bác sĩ chỉ nhắc 3 năm một lần cho nhóm này. Ở Việt Nam, nhiều phòng khám vẫn hẹn tiêm nhắc mỗi năm, kết hợp khám sức khoẻ tổng quát. Bạn có thể hỏi bác sĩ loại vắc xin đang dùng có thời gian bảo hộ bao lâu.
Lịch tiêm tham khảo cho chó con
Lịch dưới giả định chó con khoẻ mạnh, bắt đầu tiêm lúc 6–8 tuần tuổi. Nếu nhận nuôi chó lớn hơn chưa rõ tiền sử, bác sĩ thường cho tiêm 2 mũi cách nhau 3–4 tuần rồi nhắc hằng năm.
| Tuổi | Mũi thường tiêm | Ghi chú |
|---|---|---|
| 6–8 tuần | Mũi 1: vắc xin phòng care và parvo, hoặc vắc xin 5 bệnh | Khám tổng quát, tẩy giun trước vài ngày nếu chưa tẩy |
| 9–12 tuần | Mũi 2: vắc xin 5 bệnh hoặc 7 bệnh | Cách mũi trước 3–4 tuần |
| 12–16 tuần | Mũi 3: vắc xin 7 bệnh; mũi phòng dại | Mũi dại có thể tiêm cùng buổi hoặc hẹn riêng tuỳ phòng khám |
| Khoảng 16 tuần trở lên | Mũi bổ sung nếu bác sĩ chỉ định | Thường áp dụng khi mũi 1 tiêm sớm hoặc vùng có dịch |
| 6–12 tháng sau mũi cuối | Mũi nhắc lần đầu các bệnh và dại | Sau đó theo lịch nhắc của phòng khám |
| Hằng năm | Nhắc vắc xin nhiều bệnh và dại | Kết hợp khám định kỳ, kiểm tra răng, cân nặng |
Chó con cần hạn chế tiếp xúc với chó lạ, công viên, bãi cỏ chung, cửa hàng có nhiều chó cho đến khoảng 1–2 tuần sau mũi cuối của loạt đầu. Bạn vẫn có thể bế chó con ra ngoài cho quen tiếng động, người lạ, xe cộ, miễn là không cho nó đi trên nền đất nơi nhiều chó khác qua lại.
Lịch tiêm tham khảo cho mèo con
Mèo nuôi hoàn toàn trong nhà vẫn cần tiêm vắc xin cốt lõi, vì virus có thể theo giày dép, quần áo của người vào nhà, và mèo có thể sổng ra ngoài hay phải gửi khách sạn khi bạn đi vắng.
| Tuổi | Mũi thường tiêm | Ghi chú |
|---|---|---|
| 6–8 tuần | Mũi 1: vắc xin 3 bệnh hoặc 4 bệnh | Khám, kiểm tra ve rận, tẩy giun trước |
| 10–12 tuần | Mũi 2: vắc xin 3 bệnh hoặc 4 bệnh | Cách mũi trước 3–4 tuần |
| 14–16 tuần | Mũi 3 nếu bác sĩ chỉ định; mũi phòng dại từ 12 tuần | Mũi cuối của loạt đầu nên rơi vào khoảng 16 tuần |
| Tuỳ nguy cơ | Vắc xin bệnh bạch cầu mèo | Thường dành cho mèo hay ra ngoài, sống chung nhiều mèo; cần xét nghiệm trước |
| 6–12 tháng sau mũi cuối | Mũi nhắc lần đầu | Sau đó nhắc định kỳ theo chỉ định |
Mèo con nhận nuôi từ ngoài đường, hoặc mua ở nơi không có sổ tiêm, nên được cách ly với mèo khác trong nhà ít nhất 1–2 tuần, khám và tiêm theo lịch như mèo chưa từng tiêm. Hỏi bác sĩ về xét nghiệm bạch cầu và suy giảm miễn dịch ở mèo trước khi cho sống chung.
Vắc xin 5 bệnh, 7 bệnh, 3 bệnh, 4 bệnh là gì
Vắc xin 5 bệnh cho chó thường phòng care (sài sốt chó), parvo, viêm gan truyền nhiễm do adenovirus type 1, bệnh hô hấp do adenovirus type 2 và phó cúm (parainfluenza), hai tác nhân hay góp mặt trong hội chứng ho cũi chó. Thành phần cụ thể tuỳ hãng, nên khi tiêm bạn xem tem vắc xin dán trong sổ và hỏi bác sĩ tên các bệnh được phòng.
Vắc xin 7 bệnh cho chó thường là 5 bệnh trên cộng thêm viêm ruột do coronavirus ở chó và bệnh do xoắn khuẩn leptospira (lây qua nước tiểu chuột, nước đọng, có thể lây sang người). Mũi có leptospira thường cần tiêm hai lần cách nhau vài tuần ở lần đầu. "Nhiều bệnh hơn" không có nghĩa lúc nào cũng tốt hơn cho mọi con, bác sĩ chọn theo tuổi và nguy cơ.
Vắc xin 3 bệnh cho mèo phòng giảm bạch cầu ở mèo (bệnh gây nôn, tiêu chảy, tử vong cao ở mèo con), viêm mũi khí quản do herpesvirus và bệnh do calicivirus gây loét miệng, chảy nước mũi. Vắc xin 4 bệnh thêm chlamydia, tác nhân gây viêm kết mạc ở mèo.
Vắc xin phòng dại là mũi bảo vệ cả con vật lẫn người trong nhà. Bệnh dại khi đã phát thì gần như không cứu được, cả ở thú lẫn người. Theo quy định thú y ở Việt Nam, chó mèo nuôi phải được tiêm phòng dại; nhiều địa phương tổ chức tiêm định kỳ hằng năm tại khu dân cư. Bạn nên hỏi cơ quan thú y hoặc chính quyền nơi cư trú về lịch tiêm và yêu cầu cụ thể.
Trước và sau khi tiêm cần lưu ý gì
Vắc xin chỉ tạo miễn dịch tốt khi con vật đang khoẻ. Vài việc nhỏ trước và sau buổi tiêm giúp mũi tiêm hiệu quả và an toàn hơn:
- Chỉ tiêm khi khoẻ: ăn uống bình thường, không sốt, không nôn, không tiêu chảy. Nếu chó mèo đang mệt, báo bác sĩ để hoãn lịch.
- Tẩy giun trước vài ngày đến một tuần nếu đến hạn, hoặc làm theo lịch phòng khám gợi ý.
- Mang theo sổ tiêm và thông tin mũi trước. Mỗi lần tiêm, bác sĩ dán tem vắc xin và ghi ngày hẹn mũi tiếp theo.
- Ngồi lại phòng khám 15–30 phút sau tiêm để phát hiện sớm phản ứng dị ứng.
- Phản ứng nhẹ thường gặp trong 1–2 ngày: mệt, ngủ nhiều, sốt nhẹ, ăn ít, sưng nhẹ chỗ tiêm. Cho nghỉ ngơi nơi yên tĩnh.
- Quay lại ngay nếu sưng mặt, mí mắt, nổi mẩn, nôn liên tục, khó thở, lả đi. Đây là dấu hiệu dị ứng cần xử lý gấp.
- Tắm sau tiêm: nhiều phòng khám dặn tránh tắm vài ngày sau tiêm để con vật không bị lạnh, mệt thêm. Làm theo lời dặn của bác sĩ đã tiêm.
Lỡ trễ lịch tiêm thì làm sao
Trễ vài ngày đến một tuần thường không phải vấn đề lớn, bạn chỉ cần đưa đi tiêm sớm nhất có thể và báo cho bác sĩ biết. Nếu trễ lâu, ví dụ quá 6 tuần giữa hai mũi của loạt đầu, hoặc quá hạn nhắc hằng năm vài tháng, bác sĩ có thể cho tiêm lại một mũi bổ sung hoặc bắt đầu lại loạt mũi để chắc chắn đủ miễn dịch.
Trong thời gian trễ lịch, hạn chế cho chó mèo tiếp xúc với con vật lạ và nơi đông thú nuôi. Đặc biệt với chó con chưa đủ mũi, đừng mang đi spa, khách sạn thú cưng hay quán cà phê chó mèo. Nhiều nơi sẽ hỏi sổ tiêm và từ chối nhận con vật chưa tiêm đủ, đó là quy định tốt cho chính thú cưng của bạn.
Nếu chó mèo con đang trễ lịch mà có dấu hiệu nôn, tiêu chảy, chảy nước mũi, bỏ ăn, đừng mang đi tiêm bù ngay. Đưa đi khám trước, bác sĩ sẽ điều trị cho khoẻ lại rồi mới tiếp tục lịch tiêm, vì tiêm khi đang ốm vừa kém hiệu quả vừa có thể làm con vật mệt thêm.
Để không quên lịch, chụp ảnh trang sổ tiêm sau mỗi lần đi khám, đặt nhắc lịch trên điện thoại trước ngày hẹn khoảng một tuần. Nếu nhà có nhiều thú cưng, ghi lịch của từng con vào cùng một chỗ để tiện đi khám chung một buổi.
Câu hỏi thường gặp
Chó con mấy tháng tuổi thì được tắm sau khi tiêm?
Không có mốc chung cho mọi phòng khám. Thông thường chó con có thể tắm nhanh bằng nước ấm, sấy khô ngay khi khoẻ mạnh, nhưng nên tránh tắm vài ngày quanh buổi tiêm. Trước khi đủ mũi, bạn có thể lau người bằng khăn ấm. Hỏi bác sĩ đã tiêm để có lời dặn phù hợp.
Chó mèo nuôi trong nhà có cần tiêm phòng dại không?
Cần. Dại là bệnh lây sang người và gần như luôn tử vong khi đã phát bệnh. Chó mèo trong nhà vẫn có thể sổng ra ngoài, bị con vật khác cắn, hoặc tiếp xúc qua cửa sổ, ban công. Tiêm dại định kỳ cũng là yêu cầu theo quy định thú y ở Việt Nam.
Tiêm phòng rồi chó vẫn bị parvo được không?
Có thể, nhất là khi chó con mới tiêm một hai mũi và kháng thể mẹ còn chặn vắc xin, hoặc chó bị nhiễm ngay trước khi tiêm. Vắc xin giảm rất mạnh nguy cơ nhưng không bảo đảm tuyệt đối. Chó nôn, tiêu chảy, bỏ ăn thì đi khám ngay, kể cả đã tiêm.
Chó mèo mang thai có tiêm phòng được không?
Nhiều loại vắc xin sống giảm độc lực không khuyến cáo tiêm cho con vật đang mang thai. Tốt nhất là cho chó mèo cái tiêm đủ trước khi phối giống, để truyền kháng thể tốt cho con qua sữa đầu. Nếu đã mang thai mà chưa tiêm, hỏi bác sĩ thú y trước khi làm bất cứ mũi nào.
Có nên tự mua vắc xin về tiêm cho chó mèo không?
Không nên. Vắc xin cần bảo quản lạnh đúng nhiệt độ suốt quá trình vận chuyển, hỏng lạnh là mất tác dụng mà nhìn bằng mắt không biết. Tiêm ở phòng khám còn có bước khám trước tiêm, theo dõi phản ứng sau tiêm và sổ ghi nhận đầy đủ khi cần gửi khách sạn hay đi xa.
Mèo già lâu năm chưa tiêm có cần tiêm lại không?
Thường có, nếu sức khoẻ cho phép. Bác sĩ sẽ khám, có thể xét nghiệm máu trước, rồi cho tiêm hai mũi cách nhau 3–4 tuần cho vắc xin cốt lõi và một mũi dại. Mèo có bệnh mạn tính cần bác sĩ cân nhắc lợi hại cụ thể.
