Theo khuyến nghị phổ biến của các hội thú y, chó con nên tẩy giun lần đầu khi được 2 tuần tuổi, mèo con khi được 3 tuần tuổi, sau đó lặp lại mỗi 2 tuần đến khoảng 8 tuần tuổi, rồi mỗi tháng một lần đến 6 tháng tuổi. Chó mèo trưởng thành nên tẩy giun ít nhất 3 tháng một lần, dày hơn nếu hay ra ngoài, săn chuột, ăn thịt sống hay sống chung với trẻ nhỏ.
Chó mèo nhiễm giun nhiều khi không có biểu hiện gì rõ, nên tẩy giun định kỳ là cách chủ động, không đợi thấy giun trong phân mới làm. Phần dưới giải thích các loại giun sán hay gặp, lịch theo từng lứa tuổi, cách cho uống thuốc không bị nhả, và vì sao chuyện này liên quan cả tới sức khoẻ người trong nhà.
Các loại giun sán hay gặp ở chó mèo
Giun đũa. Loại phổ biến nhất ở chó mèo con. Chó con có thể nhiễm ngay từ trong bụng mẹ, mèo con nhiễm qua sữa mẹ. Giun trưởng thành dài vài cm đến hơn 10 cm, trắng, cuộn như sợi mì, đôi khi thấy trong phân hoặc chất nôn. Nhiễm nặng làm chó mèo con bụng ỏng, lông xơ, chậm lớn.
Giun móc. Giun nhỏ, bám vào thành ruột hút máu. Chó con nhiễm nặng có thể thiếu máu, lợi nhợt, phân đen hoặc lẫn máu. Ấu trùng sống trong đất ẩm và có thể chui qua da, kể cả da người đi chân đất.
Sán dây. Thường gặp đốt sán trắng như hạt gạo dính ở lông quanh hậu môn hoặc trên chỗ nằm. Loại sán dây phổ biến ở chó mèo lây qua việc nuốt phải bọ chét khi liếm lông, nên trị sán dây mà không trị bọ chét thì vài tuần sau lại nhiễm. Một số loài sán dây khác lây qua việc ăn chuột hoặc thịt sống.
Giun tóc và giun phổi. Ít gặp hơn ở thú nuôi trong nhà, nhưng có thể gây tiêu chảy kéo dài hoặc ho. Cần xét nghiệm phân để phát hiện, thuốc tẩy thông thường không phải loại nào cũng diệt được.
Giun tim. Không sống trong ruột mà trong tim và mạch máu phổi, lây qua muỗi đốt. Việt Nam nóng ẩm, nhiều muỗi nên chó có nguy cơ quanh năm. Giun tim cần thuốc phòng riêng, không phải thuốc tẩy giun đường ruột thông thường.
Lịch tẩy giun tham khảo theo tuổi
Đây là khung chung theo khuyến nghị phổ biến. Bác sĩ thú y có thể điều chỉnh theo nơi bạn sống, cách nuôi và kết quả xét nghiệm phân.
| Đối tượng | Tần suất | Ghi chú |
|---|---|---|
| Chó con 2–8 tuần | Mỗi 2 tuần (2, 4, 6, 8 tuần tuổi) | Chó mẹ nên được tẩy cùng lúc |
| Mèo con 3–9 tuần | Mỗi 2 tuần (3, 5, 7, 9 tuần tuổi) | Mèo mẹ nên được tẩy cùng lúc |
| Chó mèo 2–6 tháng | Mỗi tháng một lần | Kết hợp lịch tiêm phòng |
| Chó mèo trưởng thành nuôi trong nhà | Ít nhất 3 tháng một lần | Có thể thưa hơn nếu xét nghiệm phân định kỳ âm tính |
| Hay ra ngoài, săn chuột, ăn thịt sống, sống cùng trẻ nhỏ | Mỗi tháng một lần | Hỏi bác sĩ về thuốc phổ rộng có trị sán dây |
| Chó mèo mới nhận nuôi | Tẩy ngay khi khám lần đầu, nhắc sau 2 tuần | Rồi vào lịch theo tuổi |
| Chó mèo mang thai, cho con bú | Theo chỉ định của bác sĩ | Chỉ dùng thuốc ghi rõ an toàn cho con vật mang thai |
Vì sao phải lặp lại sau 2 tuần? Phần lớn thuốc tẩy giun diệt giun trưởng thành trong ruột, ít tác dụng với trứng và ấu trùng đang di chuyển trong cơ thể. Lần tẩy thứ hai bắt những con vừa trưởng thành sau lần đầu. Tẩy một lần rồi để nửa năm sau mới tẩy tiếp là cách làm khiến giun không bao giờ hết.
Dấu hiệu chó mèo có thể đang nhiễm giun
Nhiều con nhiễm nhẹ trông vẫn bình thường. Các dấu hiệu dưới đây gợi ý nên tẩy giun hoặc xét nghiệm phân:
- Thấy giun hoặc đốt sán trong phân, chất nôn, quanh hậu môn, trên nệm nằm. Đốt sán khô trông như hạt mè hoặc hạt gạo vàng.
- Bụng to tròn, căng trong khi người gầy, sờ thấy xương sống rõ, gặp nhiều ở chó mèo con.
- Tiêu chảy, phân lỏng kéo dài, phân có nhầy hoặc máu, hoặc phân đen như bã cà phê.
- Ăn nhiều mà không lên cân, chậm lớn hơn các con cùng lứa, lông khô xơ, không bóng.
- Chà mông xuống sàn hoặc liếm hậu môn nhiều. Dấu hiệu này cũng có thể do tuyến hôi bị tắc nên cần bác sĩ phân biệt.
- Ho, nôn, đặc biệt ở chó mèo con nhiễm giun đũa nặng, vì ấu trùng di chuyển qua phổi.
- Lợi nhợt nhạt, mệt, thở nhanh: dấu hiệu thiếu máu, có thể do giun móc nặng, cần đi khám ngay.
Nếu chó mèo con vừa tẩy giun mà thải ra cả búi giun, đó là thuốc đang tác dụng, không phải bệnh nặng hơn. Tuy vậy, chó mèo con nhiễm quá nặng có thể bị tắc ruột khi giun chết hàng loạt; nếu con vật nôn liên tục, chướng bụng, lả đi sau tẩy, hãy đưa đến phòng khám.
Cách cho chó mèo uống thuốc tẩy giun đúng
Thuốc tẩy giun cho thú cưng có dạng viên, dạng sệt, dạng lỏng và dạng nhỏ gáy. Liều tính theo cân nặng, nên việc đầu tiên luôn là biết chính xác con vật nặng bao nhiêu.
- Cân con vật. Cách đơn giản: bạn đứng lên cân, ghi số, rồi bế con vật lên cân lại, lấy hiệu số. Chó mèo con lớn rất nhanh, mỗi lần tẩy nên cân lại.
- Chọn thuốc đúng loài và đúng khoảng cân nặng. Thuốc cho chó lớn không bẻ nhỏ cho mèo con. Hỏi bác sĩ thú y để chọn thuốc phổ rộng, có trị cả sán dây nếu cần.
- Đọc kỹ hướng dẫn trên hộp: uống lúc đói hay no, có cần lặp lại không. Một số thuốc dặn cho ăn bình thường.
- Cho uống viên: giấu viên thuốc vào miếng pate, thịt gà luộc xé nhỏ. Nếu con vật nhả, một tay giữ đầu ngửa nhẹ, tay kia mở hàm, đặt viên thật sâu vào gốc lưỡi, khép miệng lại và vuốt cổ họng cho nuốt.
- Dạng nhỏ gáy: rẽ lông ở gáy sát chân cổ, nơi con vật không liếm tới, nhỏ trực tiếp lên da. Không tắm trong khoảng thời gian hộp thuốc dặn.
- Theo dõi 24 giờ sau khi uống. Nôn ngay sau khi uống có thể làm mất liều, hỏi bác sĩ có cần cho lại không.
- Ghi ngày tẩy vào sổ khám và đặt nhắc lịch cho lần tiếp theo.
Giun tim: phòng là chính
Giun tim là loại ký sinh trùng nguy hiểm nhất trong danh sách vì nó không gây dấu hiệu gì trong nhiều tháng. Muỗi đốt chó nhiễm bệnh rồi đốt chó khác, truyền ấu trùng vào máu. Ấu trùng mất khoảng sáu tháng để lớn thành giun trưởng thành, sống trong tim và động mạch phổi, có thể dài tới hai ba chục cm. Khi chó bắt đầu ho, mệt khi vận động, bụng chướng nước thì bệnh đã ở giai đoạn nặng.
Phòng giun tim bằng thuốc dùng đều đặn mỗi tháng (viên nhai, thuốc nhỏ gáy) hoặc mũi tiêm phòng kéo dài theo chỉ định. Trước khi bắt đầu dùng thuốc phòng cho chó trên khoảng 6–7 tháng tuổi chưa từng phòng, bác sĩ thường xét nghiệm máu, vì cho chó đang nhiễm nặng uống thuốc phòng có thể gây phản ứng nguy hiểm. Điều trị giun tim khi đã nhiễm tốn kém, kéo dài và có rủi ro, nên phòng luôn hợp lý hơn.
Mèo cũng có thể nhiễm giun tim, dù ít hơn chó, và hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu tốt cho mèo. Giảm muỗi trong nhà bằng màn cửa, dọn nước đọng cũng góp phần bảo vệ thú cưng.
Giun từ chó mèo có lây sang người không
Có. Trứng giun đũa chó mèo thải ra theo phân, sống được nhiều tháng trong đất, cát, bãi cỏ. Trẻ nhỏ chơi đất rồi mút tay là nhóm dễ nuốt phải nhất. Ở người, ấu trùng không lớn thành giun trong ruột mà đi lạc vào các mô, đôi khi vào mắt, gây bệnh khó chẩn đoán. Ấu trùng giun móc từ đất có thể chui qua da chân trần, gây những vệt ngứa ngoằn ngoèo dưới da.
Cách phòng không phức tạp: dọn phân chó mèo hằng ngày, cho vào túi kín bỏ thùng rác, không để phân khô rồi vỡ thành bụi; rửa tay bằng xà phòng sau khi dọn khay cát, chơi với thú cưng và trước khi ăn; dạy trẻ không để chó mèo liếm mặt, miệng; đi dép khi ra vườn, bãi cỏ nơi nhiều chó đi vệ sinh.
Tẩy giun đều cho chó mèo chính là bảo vệ người trong nhà. Nếu gia đình có trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người suy giảm miễn dịch, hãy nói với bác sĩ thú y để họ tư vấn lịch tẩy dày hơn. Người lớn trong nhà cũng nên tẩy giun định kỳ theo hướng dẫn của y tế, đó là việc riêng của người, dùng thuốc dành cho người.
Câu hỏi thường gặp
Tẩy giun và tiêm phòng có làm cùng ngày được không?
Nhiều bác sĩ thú y khuyên tẩy giun trước buổi tiêm vài ngày đến một tuần, để con vật khoẻ hơn khi tiêm và tránh khó phân biệt nếu có phản ứng. Một số phòng khám vẫn làm cùng buổi với thuốc nhẹ. Bạn làm theo lịch phòng khám đưa ra.
Có dùng thuốc tẩy giun của người cho chó mèo được không?
Không nên. Thuốc cho người có liều, dạng bào chế và hoạt chất không tính cho cơ thể chó mèo; chia liều theo cảm tính dễ quá liều hoặc không đủ liều. Một số hoạt chất an toàn với chó nhưng nguy hiểm với một số giống chó nhạy cảm hoặc với mèo. Dùng thuốc thú y đúng loài, đúng cân nặng.
Sau khi tẩy giun chó bị tiêu chảy có sao không?
Phân lỏng nhẹ một hai ngày sau tẩy, nhất là ở chó con nhiễm nhiều, có thể gặp và thường tự hết. Nếu tiêu chảy nhiều lần, có máu, nôn liên tục, bỏ ăn hoặc mệt lả, hãy đưa đi khám, vì có thể có vấn đề khác như parvo hay tắc ruột do giun.
Mèo nuôi trong nhà không ra ngoài có cần tẩy giun không?
Vẫn cần, chỉ là có thể thưa hơn. Mèo trong nhà vẫn có thể nuốt bọ chét mang sán dây, bắt gián, thằn lằn, côn trùng, hoặc nhiễm từ trứng giun theo giày dép người vào nhà. Nhiều bác sĩ khuyên ít nhất 3 tháng một lần, hoặc xét nghiệm phân định kỳ.
Làm sao biết thuốc tẩy giun có tác dụng?
Có thể thấy giun trong phân một hai ngày sau khi uống, nhưng không thấy cũng không có nghĩa là thuốc không tác dụng, vì nhiều loại giun bị tiêu hoá trước khi thải ra. Cách chắc chắn nhất là xét nghiệm phân tại phòng khám sau vài tuần, đặc biệt khi chó mèo vẫn có triệu chứng.
