Thứ tự skincare cơ bản chỉ cần nhớ một câu: buổi sáng là làm sạch, dưỡng ẩm, chống nắng; buổi tối là làm sạch, đặc trị (nếu có), dưỡng ẩm. Mọi thứ khác như toner, essence, mặt nạ, tinh chất thứ hai thứ ba đều là phần thêm, không bắt buộc. Người mới bắt đầu với ba bước này trong một tháng thường thấy da ổn định hơn so với người lao vào mười bước ngay từ tuần đầu.
Khi xếp thêm sản phẩm, nguyên tắc chung là đi từ kết cấu lỏng đến đặc, sản phẩm có hoạt chất cần chạm da sớm thì đặt trước, kem chống nắng luôn là lớp cuối cùng của buổi sáng (trước trang điểm). Phần dưới đây đi qua từng bước, lượng dùng, cách thêm một món mới mà không làm da "loạn", và các lỗi hay gặp nhất.
Vì sao ba bước là đủ cho phần lớn mọi người
Làn da có sẵn một hàng rào bảo vệ gồm lớp tế bào sừng và lớp dầu, ceramide, axit béo xen giữa. Việc của skincare cơ bản là giữ hàng rào đó nguyên vẹn: làm sạch bụi bẩn và dầu thừa mà không lột sạch lớp lipid tự nhiên, bù nước và chất béo bằng kem dưỡng, chặn tia cực tím bằng kem chống nắng. Ba việc này đã giải quyết được phần lớn các vấn đề như khô căng, bong vảy, sạm màu do nắng.
Thêm nhiều lớp không có nghĩa là thêm hiệu quả. Mỗi sản phẩm mới là thêm hương liệu, chất bảo quản, chất nhũ hoá, tức thêm khả năng kích ứng. Khi da nổi mẩn mà bạn đang dùng bảy món cùng lúc, gần như không thể biết món nào gây ra. Vì thế các bác sĩ da liễu thường khuyên người mới giữ quy trình gọn, chỉ thêm sản phẩm đặc trị khi có một vấn đề cụ thể muốn xử lý: mụn đầu đen, thâm, lỗ chân lông to, nếp nhăn nhỏ.
Nhịp da cũng là lý do nên kiên nhẫn. Lớp sừng tự thay mới theo chu kỳ khoảng bốn tuần ở người trẻ và chậm hơn khi lớn tuổi, nên đánh giá một quy trình cần ít nhất bốn đến sáu tuần, không phải ba ngày.
Thứ tự skincare buổi sáng và buổi tối
Bảng dưới gồm cả bước bắt buộc và bước tuỳ chọn. Bước in đậm là phần lõi; các bước còn lại chỉ thêm khi bạn có lý do.
| Thứ tự | Buổi sáng | Buổi tối |
|---|---|---|
| 1 | Rửa mặt (da dầu dùng sữa rửa mặt dịu; da khô có thể chỉ rửa nước) | Tẩy trang nếu có kem chống nắng chống nước hoặc trang điểm |
| 2 | Toner hoặc nước cân bằng (tuỳ chọn) | Rửa mặt bằng sữa rửa mặt dịu |
| 3 | Serum chống oxy hoá như vitamin C, hoặc niacinamide (tuỳ chọn) | Toner (tuỳ chọn) |
| 4 | Kem dưỡng ẩm | Đặc trị: retinol, BHA, AHA hoặc serum làm mờ thâm (tuỳ chọn, mỗi tối một loại) |
| 5 | Kem chống nắng | Kem dưỡng ẩm |
| 6 | Trang điểm (nếu có) | Dưỡng môi, kem mắt (tuỳ chọn) |
Sự khác nhau giữa hai buổi nằm ở mục đích. Buổi sáng là bảo vệ trước nắng, bụi và khói xe, nên kết thúc bằng kem chống nắng. Buổi tối là sửa chữa, nên các hoạt chất làm da nhạy nắng như retinol, AHA được dồn về đêm.
Nếu bạn ở trong nhà cả ngày, không gần cửa sổ, buổi sáng vẫn có thể bỏ bước rửa mặt bằng sữa rửa mặt và chỉ tạt nước. Nhưng kem chống nắng vẫn nên dùng nếu ngồi cạnh cửa kính, vì tia UVA đi xuyên qua kính thường.
Nguyên tắc xếp lớp: mỏng trước, đặc sau
Lỏng như nước đi trước. Toner, essence, serum dạng nước thấm nhanh. Nếu thoa sau kem dưỡng, chúng bị lớp kem có dầu chặn lại, nằm lấp lửng trên mặt da và dễ vón.
Hoạt chất cần tiếp xúc da thì đặt sớm. Retinol, BHA, vitamin C muốn phát huy cần chạm da trực tiếp hoặc chỉ qua một lớp mỏng. Với người da nhạy cảm, có thể làm ngược lại có chủ đích: thoa một lớp kem dưỡng mỏng trước rồi mới tới retinol để giảm kích ứng, gọi là cách "kẹp bánh".
Dầu dưỡng đứng gần cuối. Dầu khoá ẩm, nên thoa sau kem dưỡng hoặc trộn vài giọt vào kem. Thoa dầu trước serum nước sẽ khiến serum khó thấm.
Kem chống nắng là lớp cuối của skincare. Kem chống nắng cần tạo một màng đều trên da để che chắn. Thoa thêm kem dưỡng hay serum chồng lên trên dễ làm xê dịch, pha loãng lớp màng đó; chỉ trang điểm mới nên nằm trên kem chống nắng.
Chờ một chút giữa các lớp. Không cần đợi mười phút như lời đồn, nhưng để lớp trước khô se khoảng 30 giây đến một phút giúp lớp sau không bị trôi, vón cục, nhất là trước khi đánh kem nền.
Thêm sản phẩm mới mà không làm da "loạn"
Đây là chỗ người mới hay vấp nhất: mua một lúc năm món theo gợi ý trên mạng, dùng cùng tuần, rồi da lên mụn hoặc đỏ rát mà không biết vì đâu. Cách làm an toàn như sau:
- Thử trước ở một vùng nhỏ: thoa một ít lên mặt trong cánh tay hoặc sau tai, mỗi ngày một lần trong ba đến năm ngày. Không đỏ, không ngứa thì mới đưa lên mặt.
- Mỗi lần chỉ thêm một sản phẩm. Dùng ổn định hai tuần rồi mới thêm món tiếp theo.
- Với hoạt chất mạnh (retinol, AHA, BHA), bắt đầu hai đến ba lần mỗi tuần, cách ngày, rồi tăng dần nếu da chịu được.
- Ghi lại ngày bắt đầu mỗi món vào ghi chú điện thoại. Khi da có vấn đề, nhìn lại là biết món nào mới thêm gần nhất.
- Nếu da châm chích nhẹ vài giây rồi hết, thường chấp nhận được với hoạt chất axit. Nếu nóng rát kéo dài, đỏ thành mảng, sưng hoặc nổi mẩn ngứa, rửa sạch và ngưng ngay.
Một mẹo nhỏ: khi đổi cùng lúc nhiều thứ trong đời sống như chuyển nhà, đổi nước, mất ngủ, mùa nồm, đừng thêm sản phẩm mới. Da phản ứng với cả môi trường, dễ đổ oan cho mỹ phẩm.
Mỗi bước dùng bao nhiêu là đủ
Dùng quá ít thì không đủ tác dụng, quá nhiều thì phí tiền và dễ bí. Các mức tham khảo cho cả khuôn mặt:
- Sữa rửa mặt: lượng bằng hạt đậu, tạo bọt trên tay với nước rồi mới đưa lên mặt, massage khoảng 30 đến 60 giây.
- Toner: 3 đến 5 giọt vỗ bằng tay, hoặc thấm vừa ướt một miếng bông.
- Serum: 2 đến 4 giọt, đủ phủ một lớp mỏng.
- Retinol: lượng bằng hạt đậu xanh cho cả mặt, chấm năm điểm rồi tán đều, tránh sát mí mắt và khoé mũi.
- Kem dưỡng: bằng hạt đậu đến hạt bắp tuỳ độ khô của da.
- Kem chống nắng: khoảng 1/4 thìa cà phê cho mặt, hay cách dễ nhớ là hai vạch dài bằng ngón tay trỏ và ngón giữa cho mặt và cổ.
Phần lớn người dùng thoa kem chống nắng chỉ bằng một nửa đến một phần ba lượng cần, khiến chỉ số SPF thực tế thấp hơn nhiều so với trên bao bì.
Những sai lầm người mới hay mắc
Rửa mặt quá nhiều lần. Rửa ba, bốn lần một ngày hoặc dùng sữa rửa mặt tạo bọt mạnh làm da căng rít, sau đó lại tiết dầu bù. Hai lần mỗi ngày là đủ, sau khi đổ mồ hôi nhiều thì rửa thêm bằng nước.
Bỏ kem dưỡng vì da dầu. Da dầu vẫn có thể thiếu nước. Chọn kem dạng gel mỏng thay vì bỏ hẳn.
Dùng chồng nhiều hoạt chất mạnh cùng tối. Retinol, AHA, BHA, vitamin C nồng độ cao xếp cùng lúc là công thức dễ dẫn tới bong tróc, đỏ rát. Mỗi tối chọn một hoạt chất chính.
Chỉ thoa kem chống nắng khi trời nắng to. Tia UVA có quanh năm, kể cả ngày âm u, và là thủ phạm chính của sạm nám, lão hoá.
Đổi sản phẩm liên tục. Dùng một tuần thấy chưa đẹp đã đổi, da không có thời gian thích nghi. Trừ khi bị kích ứng, hãy cho mỗi món ít nhất bốn tuần.
Ba quy trình mẫu cho ba kiểu da hay gặp
Da dầu, hay mụn đầu đen. Sáng: sữa rửa mặt tạo bọt nhẹ, serum niacinamide, kem dưỡng gel mỏng, kem chống nắng dạng sữa lỏng. Tối: tẩy trang nếu dùng chống nắng chống nước, rửa mặt, hai đến ba tối mỗi tuần dùng BHA, các tối còn lại chỉ kem dưỡng gel. Không cần toner chứa cồn để "se khít lỗ chân lông"; cảm giác mát rít chỉ là tạm thời.
Da khô, dễ căng. Sáng: chỉ rửa nước mát, kem dưỡng có ceramide hoặc glycerin, kem chống nắng có độ ẩm. Tối: sữa rửa mặt dạng kem không bọt, kem dưỡng đặc hơn buổi sáng, vài giọt dầu dưỡng ở vùng má khi trời hanh. Nếu muốn dùng retinol, chọn nồng độ thấp và thoa sau lớp kem dưỡng mỏng.
Da nhạy cảm, dễ đỏ. Giữ đúng ba bước lõi, chọn sản phẩm ít thành phần, không hương liệu, không cồn khô. Kem chống nắng màng lọc khoáng thường dễ chịu hơn. Chỉ thêm hoạt chất khi da đã yên ít nhất một tháng, mỗi lần một món, và ưu tiên loại dịu như niacinamide nồng độ thấp, panthenol.
Khi nào nên dừng lại và đi khám. Mụn viêm nhiều, mụn bọc đau, da đỏ kéo dài kèm ngứa hay bong vảy theo mảng, sạm thành từng mảng đối xứng hai bên má: đây là những tình huống skincare tại nhà khó tự xử lý, nên gặp bác sĩ da liễu để được chẩn đoán đúng trước khi mua thêm sản phẩm.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc dùng toner không?
Không bắt buộc. Toner ra đời để kéo độ pH của da về lại sau khi rửa bằng xà phòng kiềm; sữa rửa mặt ngày nay phần lớn đã có pH gần với da, nên toner giờ chủ yếu là lớp cấp nước nhẹ hoặc chứa hoạt chất. Nếu sữa rửa mặt dịu và bạn đã dùng kem dưỡng đủ, có thể bỏ toner mà da vẫn ổn.
Buổi sáng có cần dùng sữa rửa mặt không?
Da dầu, da hay đổ mồ hôi ban đêm hoặc đã thoa kem dày buổi tối thì nên rửa bằng sữa rửa mặt dịu. Da khô, da nhạy cảm có thể chỉ rửa bằng nước mát buổi sáng để giữ lớp dầu tự nhiên, tối mới dùng sữa rửa mặt.
Nam giới có cần skincare không?
Có, và quy trình y hệt: rửa mặt, dưỡng ẩm, chống nắng. Da nam thường tiết nhiều dầu hơn và hay bị kích ứng sau cạo râu, nên ưu tiên kem dưỡng dạng gel không cồn và thoa ngay sau khi cạo để làn da dịu lại.
Bao lâu thì thấy skincare có hiệu quả?
Cảm giác da mềm, bớt căng có thể thấy sau vài ngày dùng kem dưỡng. Các thay đổi về mụn, thâm, kết cấu da thường cần 6 đến 12 tuần. Với retinol và các hoạt chất chống lão hoá, nhiều người phải chờ ba đến sáu tháng mới thấy rõ.
Thoa kem chống nắng xong có cần thoa kem dưỡng nữa không?
Không nên thoa kem dưỡng chồng lên kem chống nắng vì dễ làm xê dịch lớp chống nắng. Thoa kem dưỡng trước, chờ khô se rồi mới tới kem chống nắng. Một số kem chống nắng đã đủ ẩm cho da dầu, khi đó có thể bỏ kem dưỡng buổi sáng.
Tuổi teen có nên skincare nhiều bước không?
Không cần. Da tuổi dậy thì thường chỉ cần sữa rửa mặt dịu, kem dưỡng nhẹ và kem chống nắng. Nếu có mụn nhiều, viêm đỏ, nên đi khám bác sĩ da liễu thay vì tự dùng nhiều hoạt chất mạnh hay theo các trào lưu trên mạng.
