Những thức ăn chó mèo không được ăn phổ biến nhất trong bếp người Việt là sô cô la và ca cao, nho và nho khô, hành, tỏi, hẹ, kiệu, kẹo cao su hoặc bánh kẹo không đường chứa xylitol, cà phê, trà, rượu bia, hạt mắc ca và xương gà, xương cá đã nấu chín. Có thứ gây ngộ độc chỉ sau vài chục phút, có thứ âm thầm phá thận hay phá hồng cầu sau vài ngày mới lộ ra.
Nguyên tắc đơn giản nhất: đồ ăn của người không phải đồ ăn của thú cưng, kể cả khi chúng nhìn bạn bằng ánh mắt rất khó từ chối. Dưới đây là bảng 12 thứ cần cất kỹ, giải thích vì sao từng món gây hại, dấu hiệu ngộ độc cần để ý và những việc nên làm trong giờ đầu nếu chó mèo lỡ ăn phải.
12 thức ăn cần giữ xa chó mèo
Bảng dưới xếp theo mức độ hay gặp trong nhà. Cột dấu hiệu chỉ là những biểu hiện thường thấy, không phải con nào cũng có đủ.
| Thức ăn | Chất gây hại | Dấu hiệu thường gặp |
|---|---|---|
| Sô cô la, bột ca cao, bánh có ca cao | Theobromine và caffeine | Nôn, tiêu chảy, bồn chồn, tim đập nhanh, run, co giật |
| Nho tươi, nho khô, bánh có nho khô | Chưa xác định hoàn toàn, nghi do axit tartaric | Nôn trong vài giờ, mệt, tiểu ít dần, suy thận |
| Hành, tỏi, hẹ, kiệu, bột hành tỏi | Hợp chất lưu huỳnh phá hồng cầu | Lờ đờ, lợi nhợt, nước tiểu sẫm, thở nhanh sau 1–5 ngày |
| Kẹo cao su, kẹo ngậm, bánh "không đường" có xylitol | Xylitol làm tụt đường huyết | Nôn, loạng choạng, co giật; có thể tổn thương gan |
| Cà phê, trà đặc, nước tăng lực | Caffeine | Kích động, tim nhanh, run |
| Rượu, bia, bột bánh mì sống có men | Cồn; men nở sinh khí trong dạ dày | Say, nôn, chướng bụng, hạ thân nhiệt |
| Hạt mắc ca | Chưa rõ cơ chế | Yếu chân sau, run, sốt nhẹ ở chó |
| Xương gà, xương cá đã nấu chín | Xương giòn, vỡ thành mảnh nhọn | Hóc, nôn, đi ngoài ra máu, thủng ruột |
| Sữa bò, sữa đặc | Lactose | Đầy bụng, tiêu chảy, nhất là mèo trưởng thành |
| Quả bơ, hạt bơ | Persin; hạt gây tắc ruột | Nặng ở chim, thỏ, chuột cảnh; chó mèo chủ yếu nguy cơ hóc hạt |
| Đồ ăn mặn: cá khô, nước mắm, snack khoai tây | Muối | Khát nhiều, nôn, tiêu chảy, nặng thì run, co giật |
| Cá sống, thịt sống, trứng sống cho ăn thường xuyên | Vi khuẩn, ký sinh trùng; enzyme phá vitamin B1 trong một số loại cá sống | Tiêu chảy; mèo ăn lâu dài có thể thiếu vitamin B1 |
Ngoài thức ăn, hai thứ khác hay gây tai nạn trong nhà là thuốc của người (paracetamol rất độc với mèo, ibuprofen độc với cả chó lẫn mèo) và hoa ly, hoa loa kèn: mèo chỉ cần gặm lá hoặc liếm phấn hoa dính trên lông cũng có thể bị suy thận cấp.
Sô cô la: vì sao loại càng đắng càng nguy hiểm
Sô cô la chứa theobromine, một chất cùng họ với caffeine. Người phân giải chất này nhanh, còn chó phân giải rất chậm nên nó tích lại trong máu, kích thích tim và hệ thần kinh. Lượng theobromine phụ thuộc vào tỉ lệ ca cao: bột ca cao nguyên chất và sô cô la đen chứa nhiều gấp nhiều lần sô cô la sữa, còn sô cô la trắng gần như không có theobromine nhưng lại nhiều đường và béo, vẫn có thể gây nôn, viêm tuỵ.
Để hình dung: với một chú chó nhỏ khoảng 5 kg, chỉ vài ô sô cô la đen đã có thể đủ gây nôn, bồn chồn, tim đập nhanh. Cùng chú chó đó phải ăn khoảng nửa thanh sô cô la sữa loại 100 g mới tới mức tương tự. Lượng càng cao thì nguy cơ run, co giật, loạn nhịp tim càng lớn. Triệu chứng thường xuất hiện sau 6–12 giờ và có thể kéo dài cả ngày vì cơ thể chó đào thải chậm.
Mèo cũng nhạy cảm với theobromine, chỉ là mèo ít khi chủ động ăn đồ ngọt vì không cảm nhận được vị ngọt. Mùa lễ Tết, Trung thu, Valentine là lúc ca ngộ độc sô cô la tăng vì hộp quà để trên bàn thấp, túi xách để dưới sàn. Bánh brownie, bánh quy sô cô la, cà phê mocha, bột ca cao pha sẵn đều tính là sô cô la.
Nho, hành tỏi, xylitol: ba thứ hay bị coi nhẹ
Nho và nho khô không có ngưỡng an toàn rõ ràng. Có chó ăn cả chùm không sao, có chó chỉ ăn vài quả đã suy thận. Vì không đoán trước được con nào nhạy cảm, mọi lượng nho đều nên coi là nguy hiểm. Dấu hiệu sớm là nôn và tiêu chảy trong vài giờ, sau đó chó mệt, bỏ ăn, đi tiểu ít dần trong 1–3 ngày. Bánh mì nho, ngũ cốc trộn nho khô, bánh trung thu nhân thập cẩm có nho khô cũng tính vào nhóm này.
Hành, tỏi, hẹ, kiệu độc cả khi đã nấu chín. Các hợp chất lưu huỳnh trong họ hành làm vỡ hồng cầu, gây thiếu máu. Mèo nhạy cảm hơn chó. Nguy hiểm ở chỗ triệu chứng đến muộn, sau 1 đến 5 ngày, nên chủ thường không nối được với bữa ăn trước đó. Thức ăn thừa của người gần như luôn có hành tỏi: canh, thịt kho, cháo nêm hạt nêm, nước dùng phở. Bột tỏi, bột hành trong gia vị gói còn đậm đặc hơn củ tươi.
Xylitol nguy hiểm nhất với chó. Xylitol là chất tạo ngọt trong kẹo cao su không đường, kẹo ngậm thơm miệng, một số loại bơ đậu phộng, bánh cho người ăn kiêng và kem đánh răng của người. Ở chó, xylitol kích tuỵ tiết ồ ạt insulin, đường huyết tụt chỉ sau 10–60 phút: chó loạng choạng, nôn, co giật. Liều cao hơn có thể gây tổn thương gan. Trước khi cho chó liếm bơ đậu phộng, hãy đọc bảng thành phần trên hũ.
Đồ ăn thừa của người: xương, đồ mặn và sữa
Thói quen đổ cơm thừa, xương gà vào bát chó còn rất phổ biến. Vấn đề lớn nhất là xương đã nấu chín: khi luộc, chiên, nướng, xương mất nước và giòn đi, chó nhai sẽ vỡ thành mảnh sắc cạnh có thể làm rách miệng, mắc ở thực quản hoặc đâm thủng ruột. Xương gà, xương vịt, xương sườn heo nướng và xương cá là nhóm hay gây chuyện nhất. Dấu hiệu cần đưa đi khám là chó cứ nuốt khan, chảy nhiều dãi, nôn, rặn mà không đi ngoài được hoặc phân lẫn máu.
Đồ mặn như cá khô, khô mực, giò chả, xúc xích, mì tôm, snack khoai tây chứa lượng muối vượt xa nhu cầu của chó mèo. Ăn thường xuyên gây khát, tiểu nhiều; ăn một lượng lớn cùng lúc có thể gây nôn, run, co giật. Mèo được cho ăn cơm trộn cá kho mặn lâu ngày cũng dễ gặp vấn đề tiết niệu hơn.
Sữa bò không phải món khoái khẩu bắt buộc của mèo như trong phim hoạt hình. Phần lớn mèo và chó sau khi cai sữa mẹ giảm men tiêu hoá lactose, uống sữa bò dễ đầy hơi, tiêu chảy. Mèo con mồ côi cần sữa công thức dành riêng cho mèo, không pha sữa đặc hay sữa tươi của người. Nước sạch luôn là đồ uống đúng nhất.
Chó mèo lỡ ăn phải đồ độc: làm gì trong giờ đầu
Thời gian là yếu tố quan trọng nhất. Với nhiều chất độc, nếu được xử lý tại phòng khám trong 1–2 giờ đầu, bác sĩ thú y còn có thể cho nôn ra hoặc dùng than hoạt tính để giảm lượng chất độc hấp thu.
- Đưa con vật ra khỏi chỗ có đồ ăn, thu gom phần còn lại để biết nó đã ăn bao nhiêu.
- Ghi lại ba thông tin: ăn gì (giữ vỏ, bao bì có bảng thành phần), ước lượng bao nhiêu, ăn lúc mấy giờ. Ghi cả cân nặng gần nhất của con vật.
- Gọi ngay cho phòng khám thú y quen hoặc gần nhất, mô tả ba thông tin trên và làm theo hướng dẫn. Đừng chờ đến khi có triệu chứng mới đi, vì với nho, hành tỏi, triệu chứng đến khi tổn thương đã xảy ra.
- Không tự gây nôn bằng nước muối, dầu ăn, chọc họng. Nước muối đặc có thể gây ngộ độc muối, còn ép nôn sai cách dễ làm sặc vào phổi. Với vật sắc như xương, nôn ngược còn có thể làm rách thực quản.
- Mang theo bao bì khi đi khám, giữ con vật yên tĩnh, ấm. Nếu đang co giật, đặt nằm nơi bằng phẳng, dẹp đồ cứng xung quanh, không cho tay vào miệng.
Có những trường hợp đã ăn vài giờ trước mà vẫn đang khoẻ, bạn vẫn nên báo bác sĩ thú y. Với nho và hành tỏi, bác sĩ thường đề nghị xét nghiệm máu theo dõi chức năng thận hoặc chỉ số hồng cầu trong vài ngày sau.
Giữ bếp an toàn cho chó mèo mỗi ngày
Phòng ngừa luôn dễ hơn chữa. Vài thói quen nhỏ dưới đây giảm phần lớn nguy cơ ngộ độc trong nhà:
- Thùng rác có nắp đậy chắc, đặt trong tủ dưới bồn rửa hoặc nơi chó không với tới. Xương gà, vỏ tôm, đồ ăn thừa trong thùng rác là nguồn tai nạn số một.
- Không để túi xách, ba lô dưới sàn: kẹo cao su, thuốc, sô cô la trong túi là thứ chó hay lục ra.
- Dặn trẻ nhỏ và khách không cho chó mèo ăn đồ trên bàn. Trẻ hay chia bánh kẹo cho thú cưng mà không biết có sô cô la hay nho khô.
- Đồ ăn thưởng chọn loại bán riêng cho chó mèo hoặc dùng miếng nhỏ thịt gà luộc không gia vị, cà rốt luộc, táo đã bỏ hạt cho chó.
- Bàn ăn thấp, mâm cỗ ngày Tết nên dọn ngay sau bữa, vì đây là lúc nhiều món có hành, tỏi, rượu, bánh mứt nằm trong tầm với.
- Cất thuốc của người trong hộp kín trên cao; không bao giờ tự cho chó mèo uống thuốc giảm đau, hạ sốt của người.
Câu hỏi thường gặp
Chó ăn một miếng sô cô la nhỏ có sao không?
Còn tuỳ loại sô cô la và cân nặng của chó. Một mẩu sô cô la sữa với chó lớn thường chỉ gây đau bụng nhẹ, nhưng cùng lượng đó là sô cô la đen với chó nhỏ có thể gây ngộ độc. Bạn nên gọi phòng khám thú y, báo loại, lượng và cân nặng để được tư vấn có cần đưa đến ngay hay không.
Cho chó mèo ăn cơm với canh rau có được không?
Cơm trắng và rau luộc không gia vị thì không độc, nhưng canh nấu cho người gần như luôn có hành, tỏi, hạt nêm, bột ngọt và muối. Nếu muốn nấu cho thú cưng, nấu riêng, không nêm. Lưu ý mèo là loài ăn thịt bắt buộc, khẩu phần nhiều cơm sẽ thiếu đạm và taurine.
Mèo có được ăn cá sống không?
Thỉnh thoảng một miếng cá tươi sạch thường không gây hại, nhưng cho ăn cá sống thường xuyên dễ nhiễm vi khuẩn, ký sinh trùng, và một số loại cá sống chứa enzyme phá vitamin B1, ăn lâu có thể gây thiếu vitamin này. Nấu chín và gỡ xương là cách an toàn hơn.
Chó ăn xương gà sống có an toàn hơn xương chín không?
Xương sống mềm và ít vỡ thành mảnh sắc hơn xương chín, nhưng vẫn có nguy cơ hóc, tắc ruột, gãy răng và nhiễm khuẩn salmonella. Nhiều bác sĩ thú y khuyên không cho ăn xương gà nói chung. Nếu muốn cho chó gặm, chọn đồ gặm chuyên dụng phù hợp cỡ miệng.
Chó mèo ăn trái cây gì được?
Một số trái cây dùng làm đồ thưởng được với lượng nhỏ cho chó: táo bỏ hạt, chuối, dưa hấu bỏ hạt, đu đủ. Tuyệt đối tránh nho, nho khô và hạt của các loại quả có hạt cứng. Mèo hầu như không cần trái cây trong khẩu phần, cho thử thì chỉ một miếng nhỏ.
Sao chó ăn hành từ hôm trước mà hôm nay mới mệt?
Hợp chất trong họ hành phá hồng cầu từ từ, nên dấu hiệu thiếu máu như mệt, lợi nhợt, nước tiểu sẫm, thở nhanh thường xuất hiện sau một đến vài ngày. Đây là lý do cần báo cho bác sĩ thú y cả những bữa ăn đã qua, để họ cân nhắc xét nghiệm máu.
