Tưới cây đủ nghĩa là tưới đẫm đến khi nước chảy ra lỗ đáy chậu, rồi chờ lớp đất mặt khô lại mới tưới tiếp, chứ không phải mỗi ngày một lượng cố định. Với hầu hết cây chậu, chỉ cần thọc ngón tay xuống đất khoảng 2–3 cm: thấy khô thì tưới, còn ẩm mát thì để mai. Tưới vào sáng sớm là tốt nhất.
Cây chết vì tưới quá nhiều còn phổ biến hơn chết khát, đặc biệt là cây trong nhà và cây trồng chậu không lỗ. Bên dưới là cách kiểm tra độ ẩm đất, lượng nước tham khảo theo cỡ chậu và mùa, cách phân biệt lá héo do khát với lá héo do úng, và những cách giữ ẩm khi bạn đi vắng vài ngày.
Kiểm tra độ ẩm đất trước khi tưới
Có bốn cách kiểm, từ đơn giản đến chính xác hơn. Dùng một cách là đủ, miễn là làm trước mỗi lần tưới.
- Thử ngón tay: thọc ngón trỏ xuống đất đến đốt thứ hai (khoảng 3–5 cm). Đất khô, rời ra khỏi ngón tay là cần tưới; đất ẩm mát, dính vào da là chưa cần.
- Que tre hoặc đũa gỗ: cắm sâu xuống gần đáy chậu, để 5 phút rồi rút lên. Que có đất ẩm bám và sẫm màu là bên dưới còn nước, que sạch và khô là đã khô cả chậu. Cách này hợp chậu sâu, nơi mặt đất khô mà đáy vẫn ướt.
- Nhấc chậu cân tay: ngay sau khi tưới đẫm, nhấc thử chậu để nhớ cảm giác nặng. Vài ngày sau nhấc lại, chậu nhẹ hẳn là đất đã khô. Cách này rất nhanh với chậu nhỏ và vừa.
- Nhìn màu đất và khe hở: đất khô chuyển màu nhạt, co lại tạo khe hở giữa đất và thành chậu. Khi thấy khe hở, nước tưới sẽ chảy tuột theo khe mà không thấm vào bầu rễ, cần tưới chậm hoặc ngâm chậu.
Máy đo độ ẩm đất cắm cọc giá rẻ chỉ cho kết quả tương đối và dễ sai khi đất nhiều phân bón. Dùng chúng để tham khảo, đừng coi con số là tuyệt đối.
Lượng nước và tần suất tham khảo
Bảng dưới là điểm xuất phát cho cây chậu ngoài trời có nắng, đất thoát nước tốt. Luôn điều chỉnh theo phép thử độ ẩm phía trên.
| Loại chậu, cây | Mùa nắng nóng | Mùa mát, mưa | Lượng mỗi lần |
|---|---|---|---|
| Chậu nhỏ 12–15 cm (rau thơm, hoa) | Mỗi ngày, có khi hai lần | 2–3 ngày một lần | Đến khi rỉ đáy, khoảng 0,3–0,5 lít |
| Thùng xốp rau ăn lá | 1–2 lần mỗi ngày | 1–2 ngày một lần | Khoảng 3–5 lít cho thùng 60 lít |
| Chậu 30–40 cm (cà chua, ớt, hoa hồng) | Mỗi ngày | 2–4 ngày một lần | Khoảng 2–4 lít |
| Cây ăn quả chậu lớn 50 cm trở lên | 2–3 ngày một lần | 5–7 ngày một lần | 8–15 lít, tưới chậm cho thấm |
| Sen đá, xương rồng | 5–10 ngày một lần | 2–3 tuần một lần | Tưới đẫm rồi để khô hẳn |
| Cây trong nhà ít sáng | 7–10 ngày một lần | 2–3 tuần một lần | Đến khi rỉ đáy, đổ nước đọng |
Cùng một cây, chậu đất nung khô nhanh hơn chậu nhựa và chậu men vì thành chậu thoát hơi nước. Túi vải trồng cây còn khô nhanh hơn nữa. Đất nhiều xơ dừa, phân hữu cơ giữ ẩm lâu hơn đất cát. Cây đang ra hoa, nuôi quả cần nhiều nước hơn cây đang nghỉ.
Giờ tưới tốt nhất trong ngày và cách tưới
Sáng sớm từ 5 đến 8 giờ là thời điểm tốt nhất. Lúc này nhiệt độ thấp nên nước ít bay hơi, cây có đủ nước dự trữ trước buổi trưa nắng nóng, và lá kịp khô ráo khi mặt trời lên, hạn chế nấm bệnh. Chiều mát khoảng 4–6 giờ là lựa chọn thứ hai, nhưng nên tưới vào gốc, tránh để lá ướt qua đêm, nhất là với hoa hồng, cà chua, dưa leo vốn dễ bị nấm lá.
Việc tưới cây giữa trưa nắng làm cháy lá vì "giọt nước như thấu kính" phần lớn là quan niệm thổi phồng; giọt nước trên lá hiếm khi tập trung đủ ánh sáng để gây bỏng. Lý do thật để tránh tưới trưa là nước bay hơi nhanh, lãng phí, và nước trong vòi phơi nắng lâu có thể rất nóng, xối vào gốc làm sốc rễ. Nếu cây héo rũ giữa trưa vì khát thật, cứ tưới vào gốc, đừng chờ đến chiều.
Tưới chậm vào gốc, vòng quanh mặt chậu, để nước thấm đều. Xả vòi mạnh làm trôi đất, lộ rễ và bắn đất bẩn lên lá. Với chậu đất khô cong, đất không ngấm nước, tưới hai lượt cách nhau vài phút hoặc ngâm cả chậu vào xô nước 15–30 phút cho đến khi hết sủi bọt khí.
Thiếu nước hay úng nước: phân biệt qua dấu hiệu
Cả hai đều làm cây héo và vàng lá, nên rất dễ nhầm rồi xử lý ngược. Kiểm tra đất và rễ trước khi kết luận.
| Dấu hiệu | Thiếu nước | Úng nước |
|---|---|---|
| Lá | Mềm rũ, mép lá khô giòn, cuộn lại | Héo rũ dù đất ướt, lá vàng mềm, có khi rụng cả lá xanh |
| Lá vàng ở đâu | Lá già bên dưới khô vàng rồi giòn | Vàng cả lá dưới và lá giữa, vàng úa mềm |
| Đất | Khô, nhạt màu, co khỏi thành chậu | Ẩm ướt nhiều ngày, có rêu xanh hoặc mốc trắng trên mặt |
| Mùi | Không có mùi lạ | Mùi chua, hôi từ đất |
| Rễ | Khô, giòn nhưng vẫn sáng màu | Nâu đen, nhũn, vỏ rễ tuột ra khi kéo nhẹ |
| Sau khi tưới | Lá dựng lại sau vài giờ | Không hồi lại, càng tưới càng tệ |
Nếu nghi úng, ngưng tưới ngay, dốc ngược chậu nhấc bầu rễ ra xem. Cắt bỏ hết rễ thối, để bầu đất ráo nơi thoáng mát một hai ngày, rồi trồng lại vào đất mới khô hơn, chậu có đủ lỗ thoát nước. Cây úng nặng có thể không cứu được toàn bộ; khi đó hãy cắt cành ngọn khoẻ để giâm lấy cây mới.
Tưới theo từng giai đoạn của cây
Hạt mới gieo và cây con cần đất ẩm đều nhưng không sũng: dùng bình phun sương hoặc vòi hoa sen lỗ nhỏ, tưới nhẹ một hai lần mỗi ngày để không làm trôi hạt. Khi cây có 3–4 lá thật, giãn dần lần tưới và tưới sâu hơn để rễ đâm xuống, cây chịu hạn tốt hơn về sau. Cây được tưới lắt nhắt mặt đất suốt thời gian dài thường có rễ nông, gặp một ngày nắng gắt là héo.
Cây ăn quả trong chậu cần nước đều nhất ở giai đoạn ra hoa và nuôi quả. Đất lúc khô cong lúc sũng nước làm cà chua nứt quả, thối đít quả, chanh và ớt rụng quả non. Ngược lại, sau thu hoạch và mùa cây nghỉ có thể giảm lượng nước. Một số cây như mai, bougainvillea (hoa giấy) được nhà vườn chủ động hãm nước một thời gian để kích thích ra hoa, nhưng cách này cần kinh nghiệm, làm quá tay cây sẽ rụng lá và suy.
Những nguyên nhân làm cây úng mà người trồng ít để ý
Chậu không có lỗ hoặc lỗ bị bịt. Lỗ thoát nước có thể bị đất bít dần, hoặc chậu đặt sát nền làm nước không thoát được. Kê chậu lên chân đế hoặc vài viên gạch nhỏ, lót một lớp lưới mỏng ở lỗ đáy thay vì chèn mảnh sành to.
Lớp sỏi dưới đáy chậu không giúp thoát nước. Nhiều người lót sỏi đáy chậu với hy vọng chống úng. Thực tế nước không chảy từ lớp đất mịn sang lớp sỏi thô cho đến khi đất phía trên đã bão hoà, nên lớp sỏi chỉ đẩy vùng đất ướt lên cao hơn, gần rễ hơn. Cách đúng là trộn vật liệu thoát nước như đá perlite, trấu hun, xơ dừa vào chính đất trồng.
Đĩa lót đọng nước. Nước trong đĩa lót bị đất hút ngược lên, giữ đáy chậu luôn ướt. Đổ nước đọng sau mỗi lần tưới khoảng 20 phút, mùa mưa có thể bỏ hẳn đĩa lót với chậu ngoài trời.
Chậu quá to so với cây. Lượng đất thừa không có rễ giữ nước rất lâu và trở nên chua. Khi thay chậu, chỉ tăng kích thước lên một nấc.
Giữ ẩm cho cây khi đi vắng vài ngày
Chọn cách theo số ngày vắng nhà. Hãy thử trước một lần khi bạn còn ở nhà để biết cách đó cấp được bao nhiêu nước.
- 2–3 ngày: tưới đẫm trước khi đi, dồn các chậu lại một chỗ râm mát, khuất gió. Phủ mặt chậu một lớp rơm, xơ dừa hoặc vỏ trấu dày 2–3 cm để giảm bốc hơi.
- 4–7 ngày: dùng chai nhựa 1,5 lít đục một hai lỗ nhỏ ở nắp, đổ đầy nước, cắm ngược sâu vào đất gần gốc. Hoặc làm bấc dẫn nước bằng dây vải cotton, một đầu ngâm trong xô nước đặt cao hơn chậu, đầu kia vùi sâu 5 cm vào đất.
- Cây trong nhà chậu nhỏ: đặt chậu vào chậu rửa hoặc khay có lót khăn ẩm và một ít nước dưới đáy, mực nước không ngập quá 1–2 cm.
- Đi lâu hoặc vườn sân thượng nhiều chậu: một bộ tưới nhỏ giọt có hẹn giờ dùng pin, nối vào vòi nước, mỗi chậu một đầu nhỏ giọt. Lắp chạy thử vài ngày để chỉnh thời gian trước khi đi.
Đừng tưới gấp đôi trước khi đi với hy vọng cây "uống" cho đủ: đất chỉ giữ được một lượng nước nhất định, phần dư chảy đi hoặc làm úng rễ. Với chuyến đi trên một tuần vào mùa nắng, nhờ người quen tưới hộ vẫn là cách chắc chắn nhất.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tưới cây bằng nước máy trực tiếp không?
Phần lớn cây chịu được nước máy. Nếu nước nhiều clo hay có mùi, để nước trong xô hoặc thùng hở miệng qua đêm trước khi tưới. Với cây nhạy cảm như phát tài, dương xỉ hay bị cháy chóp lá, có thể hứng nước mưa sạch để tưới, nhưng không dùng nước mưa đầu mùa đọng trên mái lâu ngày.
Nước vo gạo có tốt cho cây không?
Nước vo gạo có một ít tinh bột và khoáng nên tưới loãng thỉnh thoảng không hại cây. Tuy nhiên để lâu sẽ lên men chua, có mùi và thu hút ruồi kiến. Nếu dùng, hãy tưới ngay trong ngày, pha thêm nước lã, không tưới cho cây trong nhà ít sáng vì đất lâu khô dễ sinh nấm mốc.
Tưới nước đá cho cây có được không?
Rải vài viên đá lên mặt chậu là cách nhả nước chậm, một số người dùng cho lan hoặc cây nhỏ. Không nên dùng cho cây nhiệt đới ưa ấm vì đá lạnh chạm rễ gây sốc, và lượng nước từ vài viên đá thường không đủ thấm hết bầu rễ. Tưới nước thường ở nhiệt độ phòng vẫn là cách tốt nhất.
Cây vừa thay chậu có cần tưới ngay không?
Hầu hết cây vừa thay chậu nên được tưới đẫm một lần để đất lèn chặt quanh rễ, loại bỏ túi khí. Sau đó để cây nơi râm mát vài ngày và chờ đất khô mặt mới tưới lại. Riêng sen đá, xương rồng nên chờ 3–5 ngày sau khi trồng mới tưới để vết thương ở rễ kịp khô.
Vì sao tưới hằng ngày mà cây vẫn héo?
Có thể bạn tưới ít mỗi lần nên nước chỉ thấm lớp mặt, còn bầu rễ bên dưới vẫn khô. Cũng có thể đất đã đóng cứng, nước chảy theo khe thành chậu ra ngoài. Ngược lại, nếu đất luôn ướt mà cây vẫn héo, nhiều khả năng rễ đã bị úng và thối, cần kiểm tra rễ.
Mùa mưa có cần tưới cây ngoài trời không?
Những ngày mưa đều thì không cần, thậm chí phải lo thoát nước, kê chậu cao và dọn đĩa lót. Nhưng cây dưới mái hiên, ban công có mái che hay chậu tán lá dày vẫn có thể khô dù trời mưa. Luôn thử độ ẩm đất trước khi quyết định.
